اين حملهء ناگهانى حكومت اندلس را واداشت به امر ناوهاى جنگى و استحكامات دريايى بپردازد . عبد الرحمان بن الحكم گرداگرد اشبيليه بارويى ستبر برآورد و در آنجا كارخانهاى عظيم براى ساختن كشتى پىافكند و به ساختن كشتيهاى بزرگ اهتمام ورزيد و از سواحل اندلس جنگجويان در آنها گرد آورد . اين اقدام هستهء ناوگان عظيم اندلس در عهد عبد الرحمان الناصر گرديد كه شمار كشتيهايش به دويست مىرسيد . درهرحال نورمانها دانستند كه اندلس برايشان لقمهاى گلوگير است . روايات اسلامى حاكى است كه نورمانها پس از اين شكست در نخستين نبرد ، كوشيدند تا با امير اندلس صلح كنند و رسول خود را براى طرح اين قرارداد فرستادند . امير عبد الرحمان بن حكم نيز دبير خود يحيى الغزال را نزد پادشاهشان به سفارت فرستاد و ما در آتيه به شرح اين روايت خواهيم پرداخت . « 19 »
از بازپس راندن نورمانها زمانى نگذشته بود كه عبد الرحمان جنگ از سر گرفت . به هنگام تابستان به سردارى پسرش هشام بن عبد الرحمان لشكرى به شمال فرستاد . وزيرش عيسى بن شهيد نيز با اين لشكر بود . او از قشتالهء قديم گذشت و راهى ناوار شد و در بنبلونه به جنگ پرداخت . در آنجا موسى بن موسى والى تطليله با او ديدار كرد و اظهار فرمانبردارى نمود و امان گرفت و بار ديگر در مقر فرمانروايى خويش مستقر گرديد . در تابستان سال بعد عبد الرحمان ، بار ديگر لشكر به شمال فرستاد ، اين بار به سردارى پسر ديگرش محمد . محمد سرزمين جليقيه را زير پى سپرد و پايتخت آن ليون را محاصره نمود و مسيحيان به كوهستانها پناه بردند . محمد پس از قتل و تاراج بسيار در سال 231 ه / 845 م بازگرديد . سال بعد در اندلس باران نباريد و هيچ گياه نروييد و بسيارى از دامها تلف شدند و چند ماه مردم آن ديار با گرسنگى پنجه در پنجه داشتند .
در سال 233 ه / 847 م در مرز فرانسه ، در شمالشرقى اسپانيا زعيمى به نام ژان دوتولوز ظهور كرد و اين بنابر ارجح همان كسى است كه در روايات عربى به نام غليالم بن برباط بن غليالم از او ياد شده است . ژان بر ضد پادشاه فرانسه شارل كچل علم شورش برافراشته بود . او سال پيش به دربار قرطبه آمده بود تا قول يارى گيرد .
هامش
( 19 ) . رجوع كنيد به نهايت الارب نويرى ، دوزى ،73 . ppA , sehcrehceR.