قرار مىگرفت . شيوع استعمال مواد مخدّر در ايران به حدّى شد كه چند نسل بعد در عصر قاجاريه - به ادّعاى يك پزشك انگليسى كه در اواخر قرن سيزدهم هجرى حدود پانزده سالدر ايران زندگى كرده است - نود درصد مردم ايران به ترياك معتاد بودند . « 1 » همچنين يك پزشك آمريكايى كه در همان زمانها حدود بيست سال در ايران سكونت داشته مىگويد : آنها كه در شرق ترياك نكشند ، استثنايى هستند . . . چاى خانههايى كه در هر گوشه و كنار برپا كردهاند محلّ ملاقات آدمهاى بيكاره و تنبل است ، در اين قبيل جاها غذا ، مشروب ، ترياك و تنباكو مثل چاى سهل الوصول است و در اختيار همه قرار مىگيرد . « 2 » به هر حال بهاندازهاى اين خطر ويرانگر دامنگير جامعهء ايران و خانوادهها شد كه زنان در عصر ناصرالدين شاه ، تظاهرات كردند و متعاقب آن به امر شاه ، تمامى قهوهخانهها تعطيل شد . « 3 » فقها در مورد حرمت استفاده از دخانيات ، قهوه و مانند آن رسالهها نوشتند « 4 » ، از مرحوم حاج شيخ عبدالكريم حائرى هم فتوايى داير بر حرمت استعمال ترياك وجود دارد . « 5 »
هامش
( 1 ) - ر . ك : چارلز جيمز ديلس ، تاريخ اجتماعى ايران در عصر قاجار ، ترجمه سيد عبداللَّه ، انتشارات زرّين ، چاپ اول ، 1363 ، تهران ، ص 321 .
( 2 ) - ر . ك : جان ويشارد ، بيست سال در ايران ، ترجمهء على پيرنيا ، انتشارات نوين ، چاپ اوّل 1363 ش ، ص 90 .
( 3 ) - تاريخ اجتماعى ايران در عصر قاجار ، ص 382 .
( 4 ) - از جمله : ر . ك : زهر الربيع ، ص 301 - 304 ؛ الفوائد الطوسية ، ص 224 - 230 .
( 5 ) - ر . ك : حكمىزاده علىاكبر ، رساله راه نجات ، مطبعة اقدام ، بىتا ، ص 29 30 .