اگر خواستى بدانى كه خون از كدام طرف بدن مىآيد ، بيمار را بر هر دو پهلو بخوابان ! طرفى كه سبب خون برآوردن در آن نهفته است تشخيص داده مىشود ، زيرا هرگاه بيمار بر طرف خون برآوردنى بخوابد خون بيشتر آيد .
بايد دقت كنى كه نكند خونريزى بينى به خون تف كردنى انجاميده باشد ، بايد نوعيت خون را تشخيص دهى و اين تشخيص دادن از چند جهت ممكن است :
1 - بيمار به خونريزى بينى عادت دارد ؟
2 - روىآورهاى خونريزى بينى پديدارند ؟
3 - آيا از خون برآوردن سنگينى سر سبك شده است ؟
روىآورهاى خونريزى بينى از اين قرارند :
الف - رنگ رخسار و چشم سرخ مىشود .
ب - بيمار چيزهاى ريز درخشنده مىبيند كه وجود خارجى ندارند .
ج - خونى كه از بينى مىريزد كف ندارد .
د - خون بينى يك دفعه مىريزد .
خونى كه از راه دهان و از گوهر گوشت برآيد ، كه گوهر گوشت در اين حالت با زخم روبهرو است و زخم به قرحه تبديل شده است ؛ پس خونى كه برمىآيد و از راه دهان انداخته مىشود ، كفآلود است .
خونى است كه درآمدنش فاصله هست ، خونى است كه درد همراه ندارد .
خونى كه از قرحهء ريه سرچشمه گرفته است ، كمتر از خونى است كه از رگ مىتراود ، اما خطرش بيشتر و سرنوشت بدترى را از خون برآمده از رگ در بر دارد .
بيماران ذات الجنب و ذات الريه اگر حرارت آتشين و جوشان در ريه داشته باشند ، خون كفآلود بيرون مىدهند . گاهى خونى كه از قصبه مىجهد كفآلود است ، ليكن چنين خون كفآلوده كه از قصبه آيد ، نياز به نفس تنگ كردن و سرفهء سينه صاف كردن دارد و با اينهمه خونى كه از قصبه آيد اكثرا اندك است و تا اندازهاى درد همراه دارد .
خونى كه از رگها آيد كفآلود نيست و از خونى كه از ريه مىآيد گرمتر و قوام گرفتهتر است و بيشتر از خونى كه از ريه آيد شباهت به خون طبيعى دارد ؛ اما در غلظت به خونى نمىرسد كه در سينه است .
خونى كه از راه دهان برآيد و از سينه تراويده است ، سياهرنگ و غليظ است ، و از آنكه فاصله زياد است تا اندازهاى جامد شده و داراى كف و كفك است . دردى در سينه احساس مىشود كه جاى درد را مىنماياند و هرگاه بر سينه بخوابد درد بيشتر مىشود . انگيزهء چنين دردى در سينه پىآلودگى اندامان سينه است . خونى كه از سينه به دهان راه مىيابد كمكم آيد نه يك دفعه و بسيار .
اگر خون برآمده از راه دهان بسيار است ، علامت آن است كه گسستگى در رگ روى داده است .
قانون ( فارسى ) — صفحة 442
مساهمون: أبو علي سينا
ص٤٤٢