گفتار سوّم سرفه و خون برآوردن
فصل اول سرفه
سرفه از جمله حركتهايى است كه طبيعت به وسيلهء آن آزارى را از اندامى دفع مىنمايد . سرفه بر عهده دارد كه آزار وارد به ريه را تخفيف دهد و آزار را از اندامان همسايه و پيوسته با ريه دفع نمايد .
سرفه براى سينه چنان است كه عطسه براى مغز .
سرفه از باز شدن و ترنجيدن سينه و جنبش حجاب ، به وجود مىآيد .
سبب سرفه دو وجهه دارد :
1 - سبب سرفه در خود ريه و ويژه به ريه مىباشد .
2 - سبب شراكتى است و اندامان ديگر در به وجود آوردن سرفه سهيم هستند .
حالات سرفه :
1 - يك دفعه روىآور است و ناگهانى پيدا مىشود .
2 - سرفه بدون مهلت آيد و قطع نمىشود .
3 - يا سرفهء سابقهدار است و مدتهاست كه شروع كرده است .
سرفهء ناگهانى و بدون سابقه چندين جهت دارد :
- سبب شروع كردن سرفه كه ناگاه آيد ، از چند حالت خارج نيست .
1 - اندامان سينه گزند ديدهاند و اين گزند يا به مزاج اندامان سينه رسيده است و به درد آورده يا بر هيأت اندامان سينه اثر گذاشته است .
مثلا سرما بر ريه اثر گذاشته است ، يا ماهيچههاى سينه را دربرگرفته است و غيره مانند : هواى سرد يا نوشيدنى سرد ناباب بر ريه آيد ، طبيعت مىجنبد كه آزاررسان را از خود دفع نمايد .
2 - چيزى از آن سببهاى فجائى است كه بر ريه مىآيد و ريه را افسرده و پژمرده مىسازد .
3 - چيزى خشكاننده ، يا زبرىآور از قبيل گرد و غبار ، دود ، يا مزهء خوراك ترش ، يا گس ، يا تند ،