از انواع فوق دردهاى تركيبى نيز پديد مىآيد كه در مبحث ويژه بيماريهاى تركيبى از انواع درد خستگى بيان خواهيم كرد . يكى از دردهاى اين گروه دردى است بنام بورقى كه از درد كشندگى و قرحهاى تركيب يافته است .
15 - درد سوزان : عامل درد سوزان خلطى است كه داراى حالت تند است .
فصل بيست و يكم - تسكيندهندههاى درد
درد را به سه طريق مىتوان تسكين داد .
1 - با ريشهكن كردن عامل درد و خارج كردن اين عامل از اندام ، مانند موارد دردهائى كه با ضماد شبت ( شويد ) و بذر كتان معالجه مىشوند . در اين دردها ضماد را بر موضع درد مىگذارند ، اندام دردمند بىدرد مىگردد .
2 - بوسيلهء عامل رطوبتبخش و خوابآور مانند مواد سكرآور كه بوسيله آن نيروى احساسكننده كم مىشود و درد تسكين مىيابد .
3 - بوسيله مادهاى كه سردى مىدهد و سرد مىكند ، مانند انواع مواد مخدر . ليكن تسكيندهندهء راستين همان طريقهء اول است .
فصل بيست و دوم - آثار درد
درد نيرو را مىگدازد ، اندامها را از اداى وظيفه بازميدارد ، همچنين تنفس آن را از حالت طبيعى بازميدارد و يا در كار تنفس اندام دردمند ايجاد اختلال مىكند ، يا اينكه كنش اندام را از نظام خود خارج مىسازد و در آن خلل وارد مىكند . درد بطور كلى اندام را از روال طبيعى خود منحرف مىسازد و به راه غير طبيعى مىكشاند . اندام ابتدا بر اثر درد گرم مىشود و بعد بر اثر گداختن و متوارى شدن بخشهائى از روح و زندگى ، به سردى مىانجامد .
فصل بيست و سوم : عوامل لذت
احساس لذت از دو طريق ايجاد مىشود :
اول اينكه عامل لذت بطور آنى مزاج را دگرگون مىسازد تا براى ادراك حس آماده باشد .
دوم اينكه عامل لذت پيوند طبيعى را يك دفعه بازميگرداند تا به حالت احساسپذيرى درآيد .