رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 135

متقدمين است ، وظنّ در افعال را نيز ملحق به شك كرده ايد ، و بعد آن فرموده ايد : اگر كسى بعد از فراغ از نماز مظنه خللى در نماز كند ، پس اگر آن خلل چيزى باشد كه اگر علم به آن مىداشت نماز باطل مىشد و اعاده لازم بود حال نيز چنين خواهد بود ، آيا رأى ملازمان ( 1 ) اين است كه ظنّ در افعال ما دام كه در نماز است حكم شك دارد ، و هر گاه بعد از نماز باشد حكم علم دارد ، يا غير اين است ؟ ج : بلى ، رأى حقير اين است كه ظنّ بعد از نماز در خلل غير از حكم ظنّ در اثناء است ، و در كتاب مستند الشيعة ( 2 ) كه محل استدلال است بيان شده كه دليل حكم ظنّ در اثناء ، جارى نيست در حكم ظن بعد از فراغ ودليلى ديگر دارد . ( 193 ) س 116 : وأيضاً بفرماييد كه : هر گاه در اثناى نماز مظنّه به زيادتى ركنى يا نقصان آن به هم رسد و اين مظنه مستمر بماند تا بعد از فراغ از نماز ، آيا حكم به بطلان مىفرماييد يا صحّت ؟ ج : حكم آن حكم ظنّ در اثناء است ، واستمرار آن تا بعد از فراغ آن را حكم بعد از فراغ نمىدهد ، مثلًا اگر كسى در اثناى نماز مظنّه كرد كه قرائت را نكرده ، بعد از دخول در ركوع حكم به صحّت نماز او مىشود ، اگر چه اين شك باقى ماند تا بعد از نماز ، بلكه غالب بقاى آن است ، و اگر پيش از ركوع بود بايد قرائت را بكند ، اگر عمداً ترك كرد نماز او باطل مىشود ، اگر چه اين ظنّ نماند تا بعد از فراغ ، خلاصه آن كه در ظنّ واقع در اثناى مستمرّ تا بعد از فراغ ابتداى حصول ظنّ معتبر است كه اثناء باشد ، واستمرار تا بعد از فراغ ، آن را از ظنّ اثنائى بيرون نمىبرد وظنّ بعد از فراغى نمىكند ، وغالب آن است كه هر ظن اثنايى تا بعد از فراغ به همان حال است .