اتيت الذى يأتى السفيه لغرتى * الى ان علا و خط من الشيب مفرقى
همانند سفيهان آمدم و تا الان كه موى فرقم سفيد شده و از پيرى خبر آورده بغفلت بودم و تازه بانحرافات خويش متوجه شدم .
ما آتَيْتُمْ مِنْ زَكاةٍ
: مقصود تأديه زكات است و در قرآن كريم در هر كجا اين لفظ ( آتيتم ) به كار رفته بمعنى تأديه آمده است .
ليربوا : كسى كه آن را با ياء استعمال كرده فاعلش را ( ربا ) دانسته كه در جمله
« ما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً »
واقع شده و در كلام چيز بعنوان مضاف مقدر مىباشد و در اصل « فى اجتلاب اموال الناس » است .
و آن زياده كه ميگيرد اسمش ربا است ولى آنچه را كه از اول ميدهد تا زياده از آن پس بگيرد به او نيز ربا گفتهاند باعتبار قصدى كه دارد ولى اين حرام نيست آنچه حرام مىباشد آن زيادهايست كه ميگيرد .
گاهى شده به هديهاى كه صاحبش از آن قصد گرفتن و پاسخ گويى به هديه بيشترى دارد به او نيز ربا گفتهاند .
پس معنى آيه چنين خواهد بود ( آنچه را كه انجام داديد ربا - و تأديه كرديد - تا او سود از اموال مردم تحصيل كند پس او نزد خدا سود و پاداشى ندارد چون مقصود شخص از تأديهء آن ، ثواب پروردگار نمىباشد ، و اما آنچه را كه بعنوان زكات تأديه كرديد در نزد خداوند بپاداش ميرسد كه فرمود ده برابر پاداش دارد . اما نافع آن را « لتربوا » با تاء خوانده و معنى چنين مىشود كه « ميخواهيد زيادتى را از اموال مردم » .
مقصود :
پس از پايان ذكر مشركين خداوند وضع آنان را نسبت بطغيان در وقت نعمتها و نااميديشان در گرفتاريها چنين بيان فرموده .
وَ إِذا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً
: زمانى كه به مشركين نعمت مىفرستيم از عافيت جسم و وسعت ارزاق و ديگر نعمتها .
فَرِحُوا بِها
: شادمان گردند به آن نعمتها .