عقد ذمّه و جزيه
:
اوّل : عقد ذمّه و جزيه است ( 1 ) كه در كتاب جهاد كه آخر عبادات است ، ذكر فرمودهاند و چون عبادات بر معاملات ( 2 ) مقدّم است ، از اين
شرح
( 1 ) قوله اوّل عقد ذمّه و جزيه است آه ، اصل ( حاصل خ ل ) معنى جزيه از جزاء است ، چنانچه جزيه مال مخصوص را مىگويند ، كه جزاء و عوض قرار داده شده در مقابل اقرار بر دين خود ، نسبت به اهل كتاب با اعتبار مصدر به معنى مفعول . همچنين جزيه اسم عقد مخصوص هم مىباشد . و جزيه در عبارت عقد الجزية ، به معنى مال مخصوص نيست ، بلكه به معنى عقد مخصوص است . و اضافهء عقد بسوى آن ، از باب اضافه عامّ بسوى خاصّ است ، مثل شجر الأراك نظير عقد البيع و الإجاره و غير ذلك . و عقد جزيه را عقد ذمّه هم مىگويند ، كه اهل كتاب به سبب اين عقد در ذمام و أمان اهل اسلام مىباشند ، يا به جهت اين كه با اين عقد ، عهد و پيمان مخصوص بسته مىشود . و شايد عقد جزيه گفتن به اين مناسبت است كه ، مال مخصوص قرار داده شده و عقد ذمّه با اين مناسبت است كه ، التزام احكام اسلام قرار داده شده و عهد مىبندند كه اين التزام را بكنند . و مىشود بالاى شروط مذكوره و رهن ، قرار داده شود كه در مرافعه جات هم رجوع به احكام اسلام بكنند . شرح
( 2 ) بدان كه : خود عقد جزيه و ذمّه ، اگر چه از معاملات است و لكن چون از جهت تفرّع آن بر جهاد ، از فروع عبادات است و در مبحث عبادات عنوان كرده