بود ( 1 ) . و جواب هر دو را در نظام الفرائد نوشتهام .
پس به همان قسمى كه محرّر شد بايد عمل شود . و لكن چون دانسته شد كه اگر بعد از خلع « هى طالق » گفته نشود ، همين كه فساد خلع ظاهر شد ، زوجيّت بر حال خود باقى است ( 2 ) . و اگر گفته شود و فساد در خلع ظاهر شود ، « هى طالق » باعث مىشود كه طلاق رجعى متحقّق مىشود . و زوج اگر عارف به مسأله باشد رجوع مىكند و اگر جاهل باشد و عدّه تمام شود ، زوجيّت بىعوض زائل مىشود .
پس بر وكلاء لازم است ( 3 ) كه اعلام نمايند قبل از اجراء صيغه كه آيا « هى طالق » نيز بعد از خلع بگوئيم يا نه ؟
شرح
( 1 ) تفسير سخنان مزبوره است كه نسبت به شهيد ثانى داده در مسالك و جواب فاضل سبزوارى ( ره ) مذكور شد و جواب شهيد ثانى ( ره ) اين است كه الفاظ صريحه كه صراحت آنها مجمع عليها بوده باشد نيست ، مگر جمل ماضويّه و اگر حواله بر مطلق ألفاظ صريحه مىشد هر كس بنا بر نظر خود بعض ألفاظ را صريح مىگرفت و بعضى ديگر را غير صريح ، پس مؤدّى بر نزاع و مرافعه مىشد در عقود و ايقاعات لهذا سدّ باب كردهاند از غير مجمع عليه فتأمّل . شرح
( 2 ) لا يخفى كه سابقا مذكور نموديم كه بنا بر أقوى وقتى كه عوض خلع باطل باشد از جهت بعض وجوه ، پس اگر آن عوض ذمّه بود پس بدل آن فرد باطل را فرد صحيح على حده بايد داده شود و خلع صحيح است و باطل نيست و خلع است نه طلاق رجعى ، اعمّ از اين كه اتباع بطلاق هم كرده باشند يا نه و اگر عوض خلع عين مخصوص خارجى است كه خصوصيّتاش ملحوظ بود پس بطلان او موجب بطلان اصل خلع است و طلاق رجعى نخواهد شد اگر چه اتباع بطلاق هم كرده باشند پس تفصيلى كه مصنّف در متن ذكر فرمودهاند در كار نيست فتأمّل . شرح
( 3 ) در مقام ايقاع ايقاعات . شرح .