[ حكمتهايى نبوى ]
* [ مؤلف ] گويد : پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله هنگامى كه آهنگ روانه شدن به تبوك داشت در ثنية الوداع خطبه ايراد كرد و در آن ، پس از ستايش و سپاس خداوند فرمود : اى مردم ، راستترين سخن كتاب خدا ، استوارترين ريسمان كلمهء تقوا ، برترين آيين آيين ابراهيم عليه السّلام ، برترين سنتها سنت محمد ، والاترين سخن ذكر خدا ، برترين قصهها قرآن ، بهترين كارها سنجيدهترين آنها ، بدترين كارها بر ساختهها ، نكوترين هدايت هدايت پيامبران ، والاترين كشته شدن كشته شدن شهيدان و تاريكترين كورىها گمراهى پس از راه يافتگى است ، برترين كارها آن چيزى است كه سودمند باشد ، برترين هدايت آنكه از آن پيروى شود و بدترين كورىها نيز كورى دل . دست برتر از دست فروتر بهتر است ، آنچه اندك باشد و بسنده كند از آنچه بسيار باشد و به خود مشغول دارد بهتر است . بدترين عذرخواهى آن است كه به هنگام مرگ صورت گيرد و بدترين ندامت ، پشيمانى در روز قيامت است . كسانى از مردم هستند كه جز اندك در جمعه حاضر نشوند و كسانى نيز هستند كه جز با دلزدگى ياد خدا نكنند . زبان دروغگو از سنگينترين گناهها است . برترين بىنيازى بىنيازى دل است و برترين توشه تقوا .
رأس حكمت ترس از خدا است . يقين بهترين چيزى است كه به قلب در افكنده شود .
ترديد آوردن از كفر است . نوحه سردادن [ بر مرده ] از كردارهاى جاهليت است . خيانت از شعلههاى آتش دوزخ است .
مستى از زبانههاى آتش است . شعر از ابليس است . شراب سرچشمهء همهء گناهها است .
زنان دامهاى شيطانند .
جوانى شاخهاى از ديوانگى است . بدترين درآمدها درآمد ربا و بدترين خوردنها خوردن مال يتيم است . خوشبخت كسى است كه از ديگران عبرت گيرد . تيرهبخت كسى است كه در شكم مادر تيرهبخت است . هركدام از شما به جايگاهى درمىآييد كه در اندازهء چهار ذراع است و آنجا كار به فرجام خويش مىرسد . ملاك هركار پايان آن است . رباترين ربا دروغ است . آنچه آمدنى است نزديك است . ناسزاگويى به مؤمن بدكارى است . جنگ با مؤمن كفر است و خوردن گوشت او نيز معصيت . حرمت مال او هم به سان حرمت خون او است . هركس در برابر خدا فخر فروشد او را انكار مىكند . هركس درگذرد خداوند از او درمىگذرد . هر