مناظرهء مؤمن طاق با ابو حنيفه دربارهء طلاق
* يعقوب بن يزيد بغدادى ، از محمد بن ابن عمير نقل كرده كه گفته است : ابو حنيفه از ابو جعفر مؤمن طاق پرسيد : دربارهء طلاق سهگانه چه مىگويى ؟ گفت : آيا بر خلاف كتاب و سنت ؟ گفت : آرى . مؤمن طاق گفت : اين كار جايز نيست . ابو حنيفه پرسيد : چرا اين كار جايز نباشد ؟
گفت : زيرا ازدواج پيمانى است كه به طاعت بسته شود و به معصيت گشوده نشود . اگر بستن پيمان زناشويى به معصيت جايز نباشد ، طلاق به معصيت نيز جايز نخواهد بود . مجاز دانستن چنين كارى ريشخند خدا است در آنچه بدان فرمان داده ، و ريشخند پيامبر او است در آنچه بنياد نهاده است ؛ زيرا چون كارى بر خلاف سنت خدا و پيامبر باشد ، اين سنت را معنايى نخواهد ماند . به باور ما هركس از اين سنت روى برتابد با سرافكندگى به سوى خدا و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بازگردانده خواهد شد .
ابو حنيفه گفت : اما عالمان اين كار را جايز دانستهاند .
مؤمن طاق گفت : بد كسانىاند آن عالمان كه عمل به معصيت و به كار بستن سنت شيطان را در دين خدا براى بندگان جايز شمردهاند . هيچ عالمى از كتاب و سنت برتر نيست . اگر چنين است ، پس چرا براى بنده اين را جايز مىدانيد كه سه طلاقى را كه خدا جداى از يكديگر تشريع كرده است يكجا در كنار هم واقع سازد ، اما جايز نمىدانيد كه نمازهاى پنجگانه را كه خداوند جداى از هم قرار داده است يكجا آورد ؟ جايز شمردن اين كار ، كنار نهادن كتاب و از ميان بردن سنت است ، در حالى كه خداوند خود فرموده است :
وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ
« 1 » . در اين مسأله تجاوزكننده آن كسى است كه از حدود الهى دربارهء جدا آوردن سه طلاق تجاوز كرده است . اى ابو حنيفه ، اينك دربارهء مردى كه زن خويش را بر سنت شيطان طلاق دهد چه مىگويى ؟ آيا براى چنين كسى طلاق جايز است ؟
ابو حنيفه گفت : چنين كسى با سنت مخالفت كرده ، زنش از او جدا است و پروردگار خويش را نيز نافرمانى كرده است .
مؤمن طاق گفت : چنين كسى آنسان كه ما گفتهايم چون با سنت خدا مخالفت ورزد به
هامش
( 1 ) . طلاق / 1 : و هركس از مقررات خدا پاى فراتر نهد قطعا به خودش ستم كرده است .