بر طرف شدن اسباب ، توجه دل تنها به يكجهت خواهد بود ، و لذا آرام مىگيرد و با ذكر خداوند مطمئن مىگردد ، همان گونه كه خداوند مىفرمايد :
الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ
. « 1 »
[ نشانهء صدق ]
همچنين از ديگر نشانههاى صدق اينكه اگر وى از كسى حاجتى خواست و او اجابت نكرد ، دلگير نشود ، بلكه حالش آنگونه كه آن عارف به يكى از حكام نوشته است ، باشد . او در نامهء خود براى مطالبهء بخشى از آنچه خداوند به امانت در اختيار آن حاكم قرار داده بود ، نوشت : « اگر [ آنچه را خواستم ] به من بدهى ، خداوند داده است ؛ و اين خير را به دست تو جارى ساخته است ؛ و اگر به من ندهى ، خداوند مانع شده است و تو را تقصيرى نيست . بهرهء خويش را از دنيا فراموش مكن ؛ نيكى كن ، همان گونه كه خداوند به تو احسان نموده است » . كسى كه چشم را به مسبب الاسباب دوخته است و ديگر اسباب را ابزارى در اختيار او مىبيند ، از آنها دلگير نمىشود و بر آنها خشم نمىگيرد .
[ لزوم سپاسگزارى از بندگان خدا ]
آرى ، بايد حق واسطهء خير را ادا نمود ، و به بهانهء اينكه واسطه ابزارى در دست خداوند است ، اين حق ساقط نمىگردد ؛ زيرا خداوند ، كه صاحب حقيقى احسان
هامش
( 1 ) - رعد / 28 : آنها كه به خدا ايمان آورده و دلهاشان به ياد خدا آرام گيرد ، [ مردم ! ] آگاه شويد كه تنها ياد خدا آرامبخش دلهاست .