وسيله او را به درجات والايى برساند كه جز با شهادت نمىرسد و نيز مىدانست كه با اين كار ، اطاعت خدا مىكند ؛ اطاعتى كه اگر به جز آن هم مكلّف مىشد ، آن را رد نمىكرد و امير مؤمنان با اين كار ، خود را به هلاكت نيفكنده و بر كشته شدن خود كمك نكرده است ، كمك كردنى كه نزد خردمندان ناپسند است .
امّا « علم امام حسين عليه السلام به اينكه كوفيان يارىاش نمىكنند » ، ما يقين به اين نداريم ، چون نه دليل عقلى براى آن هست ، نه چيزى شنيده شده است . اگر هم علم به آن داشت ، پاسخش همان پاسخى است كه در مورد علم امير مؤمنان عليه السلام به زمان شهادتش و قاتلش گفتم .
امّا اين ادعاى او كه ما ( شيعيان ) مىگوييم : « حسين عليه السلام جاى آب را مىدانست و مىتوانست آب تهيه كند » ، ما چنين نمىگوييم و در هيچ روايتى همچنين نيامده است . بهعلاوه ، آب طلبيدن و تلاش امام عليه السلام براى تهيهء آب ، بر خلاف آن حكم مىكند و اگر ثابت شود كه او بر جاى آب آگاه بود ، باز هم عقلًا ممنوع نيست كه وى متعبّد و مكلّف به ترك تلاش براى آب طلبيدن بوده است ، از آن رو كه جلوگيرى شده بود ، همانگونه كه دربارهء امير مؤمنان ياد كرديم ، جز آنكه ظاهر حال ، بر خلاف آن است ، آنسان كه پيشتر گفتيم .
سخن دربارهء علم امام حسن عليه السلام به سرانجامِ سپردن حكومت به معاويه ، بر خلاف آناست كه گذشت . در روايت است كه او به فرجام كار آگاه بود و شاهد حال هم گواه آن است ، جز آنكه وى با آن كار ، جلوى شتاب در كشته شدن خود و تسليم شدن يارانش را به معاويه گرفت و لطفى در آن بود كه وى تا زمان وفاتش زنده بماند و لطفى براى باقى ماندن بسيارى از پيروان ، خانواده و فرزندانش بود ، و نيز دفع فسادى در دين كه مىتوانست از فسادى كه با آتشبس او پديد آمد ، بسى بزرگتر باشد و او داناتر بود كه چه كرده است ، به همان دليل كه ياد كرديم و جهات آن را بيان كرديم .
( پايان كلام شيخ مفيد )
علّامهء مجلسى مىافزايد : سيّد مهنّا بن سنان نيز همين سؤال را از علّامهء حلّى در مورد امير مؤمنان پرسيد . وى جواب داد كه : احتمال دارد او را از وقوع شهادت در آن
گزيده دانش نامه امير المؤمنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 592
مساهمون: محمد الريشهري
ص٥٩٢