ريخت و پاش از بيت المال
روش اقتصادى عثمان نيز بسى شگفتانگيز است . او با بيت المال ، چنان رفتار مىكند كه گويا « مِلك طِلق » اوست . گشادهدستى و بخشش او را بسيار گزارش كردهاند ، به طورى كه زشتى اين همه گشادهدستى ، از ديد محقّقان آگاه اهل سنّت نيز پنهان نمانده است . او اموال بسيارى را به ابو سفيان ، حَكَم ، مروان و ديگران مىبخشد و در برابر اعتراض مردم ، هرگز تسليم نمىشود . و شگفت ، اين جاست كه گاه ، اين همه بخشندگى از بيت المال را « صلهء رحم » تلقّى مىكند !
برخورد با آموزههاى دين
نكتهء مهمّى كه گاه از ديد محقّقانْ پنهان مانده و شايان بسى توجّه است ، تغيير و دگرسانى در دين و تحريف و دستكارى احكام الهى از سوى عثمان است كه در روزهاى شورش ، در شعارها و سخنان مخالفان خليفه به روشنى ديده مىشود .
روايت شده كه به زيد بن ارقم گفته شد : چرا عثمان را تكفير كرديد ؟ گفت :
به خاطر سه چيز : اموال را تنها بازيچهء اغنيا قرار داد و به ديگران نداد ؛ آن دسته از اصحاب پيامبر خدا را كه در راه دينْ هجرت كرده بودند ، در جايگاه كسانى قرار داد كه با خدا و پيامبرش جنگيده بودند ؛ و به غير كتاب خدا عمل كرد . « 1 »
در ميان اظهار نظرهاى صحابيان دربارهء رفتار عثمان ، تعبيرهايى چون : « دينتان را دگرگون كرد » ، « بدعتهايى آورد » ، « تو بدعتهايى آوردى كه مردم ، آنها را نمىشناسند » ، « خواست كه دينمان را دگرگون كند » ، « بدعتهايى آورد و با حُكمِ قرآنْ مخالفت كرد » ، « حكم قرآن را پشت سر انداخت » ، « كتاب خدا را دگرگون كردى » « 2 » و . . . فراوان است چنين است كه مىبينيم تنى چند از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله به
هامش
( 1 ) . الشافى : ج 4 ص 291 .
( 2 ) . ر . ك : أنساب الأشراف : ج 6 ص 133 - 138 .