احتياط كند و بيش از همه دنبال دليل و برهان باشد و از مراجعهء داد خواهان كمتر به ستوه آيد و در كشف حقيقت دعاوى ، از همه شكيباتر باشد و چون حقيقت روشن شد [ در صدور حكم ] ، از هر كس ديگر بيشتر قاطعيت نشان دهد . كسى باشد كه مدح و ستايش ، او را فريفته و خودبين نسازد و تشويق و تحريك ، او را به سويى متمايل نسازد و البته چنين كسانى اندك شمارند . آن گاه ، خودت به كار قضاوت او بسيار رسيدگى كن .
5272 امام صادق عليه السلام : از داورى كردن بپرهيزيد ؛ زيرا [ منصب ] داورى در حقيقت از آنِ امامى است كه در قضاوت دانا باشد و در ميان مسلمانان به عدالتحكمكند ؛ از آنِ پيغمبرىيا وصىّ پيغمبرى .
1537 - داورى بردن پيش طاغوت
قرآن :
« آيا نديدهاى كسانى را كه مىپندارند به آنچه به سوى تو نازل شده و [ به ] آنچه پيش از تو نازل گرديده ، ايمان آوردهاند و [ با اين همه ] مىخواهند داورى ميان خود را به پيش طاغوت ببرند ، با آن كه قطعاً فرمان يافتهاند بدان كفر ورزند » .
5273 امام صادق عليه السلام - دربارهء دو نفر از اصحابش كه با هم بر سر وام يا ارثيهاى اختلاف داشتند و داورىِ ميان خود را پيش طاغوت بردند - فرمود :
هر كه داورى پيش طاغوت ( حاكم ستمگر ) برد و او به نفعش حكم صادر كند ، آنچه مىگيرد حرام است هر چند حق مسلّم او باشد ؛ زيرا به حكم طاغوت گرفته است حال آن كه خداوند دستور داده است به طاغوت كفر ورزيده شود .
5274 امام صادق عليه السلام : مبادا فردى از شما ( شيعيان ) از ديگرى نزد سلطان ستمگر شكايت كند . بلكه ببينيد چه كسى از خود شما با احكام و داوريهاى ما آشناست همو را ميان خود داور قرار دهيد ؛ زيرا كه من او را قاضى شما قرار دادهام . پس براى داورى ميان خود ، نزد او رويد .
1538 - خطرناك بودن كار قضاوت
5275 مستدرك الوسائل : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : هر كه كار قضاوت به او واگذار شود ، بدون كارد سر بريده شده است . عرض شد : اى رسول خدا ! منظور از سر بريدن چيست ؟ فرمود : آتش دوزخ .
5276 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در روز قيامت قاضى دادگر را مىآورند و چنان حساب سختى از او مىكشند كه آرزو مىكند كاش هرگز حتى دربارهء يك خرما ميان دو نفر داورى نكرده بود .
5277 امام صادق عليه السلام : نواويس ( جايگاهى است در دوزخ ) از گرماى سخت خود به درگاه خداوند عز و جل شكايت كرد . پس خداوند عز و جل خطاب بدان فرمود :
خاموش باش ؛ همانا جايگاه قاضيان گرمايش سختتر از توست !
1539 - داوطلب شدن براى قضاوت
5278 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه جوياى منصب قضاوت باشد و براى رسيدن به آن متوسّل به اين و آن شود ، خداوند او را به خودش واگذارد و هر كه مجبور به پذيرفتن آن شود ، خداوند فرشتهاى بر او فرو فرستد كه استوارش بدارد .
5279 امام صادق عليه السلام : كسى كه فقه ( مسائل حقوقى و احكام قضايى ) اندك مىداند ، هرگز نبايد به كار قضاوت چشم طمع داشته باشد .
1540 - آداب قضاوت
أ - رعايت برابرى ميان طرفين دعوا
5280 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه به داورى كردن ميان مسلمانان مبتلا شود ، بايد در نگاهها و اشاره كردنها و جاى نشستن و نحوهء نشستن خود نسبت به آنها به يكسان رفتار كند .