آنكه خدا ايشان را تربيت مىكند ، و مقصود از ناس دوّم اطفال است و براى همين فرمود
مَلِكِ النَّاسِ
زيرا كه اوست ايشان را نيرومند و مقتدر مىكند و مقصود به ناس سوّم جوانان بالغ و مكلّفين است و براى همين فرمود
إِلهِ النَّاسِ
براى اينكه اهل تكليف و بالغين او را عبادت ميكنند ، و مقصود از ناس چهارم علماء و دانشمندانست كه شيطان وسوسه مىكند ايشان را ، و جاهل را اراده نكرده زيرا كه جاهل بنادانى و جهلش گمراه مىشود ، و البتّه وسوسه در قلب عالم ميآيد چنانچه فرمود ، فوسوس اليه الشيطان ، پس وسوسه كرد به او شيطان .
در قول خداوند
( مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ )
چند قول است :
1 - اينكه يعنى از شرّ وسوسهاى كه از جنّيان واقع مىشود و بيان آن گذشت .
2 - اينكه يعنى از شر صاحب وسواس كه شيطانست چنانچه در خبر آمده كه شيطان وسوسه مىكند و هر گاه بنده خدا را ياد كند مخفى مىشود ، سپس خداى تعالى او را توصيف كرد و فرمود :
( الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ )
يعنى بسخن مخفى كه مفهوم آن در دلها ميرسد بدون شنيدن ، سپس ياد كرد كه اين شيطانى كه وسوسه مىكند در سينههاى مردم .
( مِنَ الْجِنَّةِ )
از جنّيان و ايشان شياطين هستند چنانچه خداى سبحان فرمود :
إِلَّا إِبْلِيسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ
تمام فرشتهها بر آدم سجده ، كردند مگر ابليس كه از جن بود و سجده نكرد ، سپس عطف كرد به قول خودش :