افرادى كه معصيت او ورزيدند .
( الْغَفُورُ )
آمرزنده است كسى را كه بسوى او برگشته يا به كسى كه قصد تفضّل و مرحمت نسبت به او نموده كه عقاب را از او ساقط كند . و البتّه تكليف با تشويق و بيم دادن صحيح است . بعلّت اينكه معناى تكليف تحمّل مشقت و دشوارى در امر و نهى است .
سپس خداوند سبحان برگشت بتوصيف خود و فرمود :
الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ
آن چنان خدايى كه آفريد هفت آسمان را يعنى ايجاد و اختراع كرد آنها را
( طِباقاً )
طبقهاى بالاى طبقه ديگر .
و بعضى گفته : مقصود بمطابقه مشابهه است . يعنى بعضى شبيه به بعض ديگر است در محكمى و احكام و نظم و ترتيب .
ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ
در خلق و آفرينش خدا تفاوتى نخواهى ديد . يعنى اختلاف و تناقضى از طريق حكمت و معرفت به رموز و اسرار آفريدهها نميبينى بلكه تمام افعال و كارهاى او را در حكمت يكسان خواهى ديد گر چه در صورت و هيئت يعنى در ايجاد چيزها بنا بر عموم تفاوتى و اختلافى به بينى ( مثلا خر را بيك صورت و گاو را به صورت ديگر و اسب را در شكل ديگر و فيل و شير و پرندگان و خزندهگان هر كدام را بيك قيافه مخصوص به خود آفريده و هر كدام آنچه مورد نياز و مصلحت خلقش بوده به او مرحمت كرده است ) و در اين آيه دلالت بر اينست كه كفر و گناهان از آفريده خداى تعالى براى تفاوت زيادى كه دارند نيست بلكه فعل بندهگانست .
و بعضى گفتهاند : كه يعنى اى فرزند آدم در خلق آسمانها عيب و انحراف و كج نبينى بلكه تمام آنها با بزرگى و عظمتشان راست و درست است .