فَارْجِعِ الْبَصَرَ
يعنى چشم خود را برگردان و در خلق خدا آن را دور بده و مكرّر يك مرتبه بعد از مرتبهء ديگر نگاه كن . و تقدير اينست كه نظر كن سپس نظرت را برگردان در آسمان .
هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ
سفيان گويد : يعنى آيا شكافى و پارگى مىبينى . ابن عبّاس و قتاده گفتهاند : آيا سستى و خلل و رخنهاى را خواهى ديد ، در آسمانها .
ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ
يعنى نظرت را تكرار كن دو مرتبه به جهت اينكه وقتى كسى كه نظر در چيزى كرد يك مرتبه بعد از ديگرى براى او روشن و آشكارا مىشود چيزى كه روشن نبوده .
و بعضى گفتهاند : يعنى ادامهء نظر بده و تقديرش اينست ديدهء خود را برگردان يك مرتبه بعد مرتبهء ديگرى . و حقيقةً قصد تثنيه نكرده براى قول خدا . و هو حسير . و اوست ذليل و دو مرتبه ذليل و سرشكسته نميشود . و مانند آنست قول ايشان لبّيك و سعديك .
يعنى بلى ، بلى سعادت بعد از سعادت ، براى تو . مقصود هر وقت تو را خواندى پس من صاحب پذيرش بعد از پذيرشم و صاحب استقامت بمكانى بعد از استقامت از قول ايشان لبّ بالمكان و البّ وقتى كه ثابت مانده و اقامه نمايد و آن منصوب شده بنا بر مصدريّت . يعنى اجابت ميكنم تو را اجابت بعد از اجابت .
يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ
خاسِئاً
يعنى برميگردد ديدهات بسوى تو در حالى كه دور است از رسيدن به مقصد و در حالى كه خوار و سرشكسته است ( از ابن عبّاس ) مثل اينكه خوار شده مانند خوار شدن كسى كه چيزى را طلبيده