و در حديث آمده كه بخالت و ايمان در دل مرد مسلمان جمع نميشود و غبار در راه خدا و دود جهنّم در باطن مرد مسلمان جمع نخواهد شد .
و بعضى گفتهاند : كه در موضع قول او
( وَ الَّذِينَ تَبَوَّؤُا الدَّارَ )
دو قول است :
1 - اينكه آن مرفوع است بنا بر مبتداء بودن و خبرش
( يُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَيْهِمْ )
است تا آخرش براى آنكه پيامبر تقسيم نكرد برايشان چيزى از فيء را مگر براى دو نفر يا سه نفر ، بنا بر اختلاف روايت در آن .
2 - اينكه آن در محلّ جرّ است ، براى عطف نمودن بر ( الفقراء و المها - جرين ) و بنا بر اين پس قول او
( يُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَيْهِمْ )
و ما بعدش در محلّ نصب است بنا بر حاليّت .
سپس خداوند سبحان توصيف تابعين را فرموده و بيان نمود :
( وَ الَّذِينَ جاءُو مِنْ بَعْدِهِمْ )
حسن گويد : يعنى آنهايى كه بعد از مهاجرين و انصار ميآيند و ايشان تمام تابعين و پيروانند تار روز قيامت .
اصم و ابو مسلم گويند : آنها كسانى هستند كه بعد از انقطاع هجرت ، و بعد از ايمان انصار اسلام آوردند و ظاهر اينست كه مقصود ( و الذين خلفوهم ) و كسانى كه بجاى گذاردند و ممكنست كه مقصود از
( مِنْ بَعْدِهِمْ )
در فضيلت باشد و گاهى تعبير مىشود از فضل بقبل و بعد . مثل قول پيامبر ( ص )
( نحن الآخرون السابقون )
يعنى ما پسين در زمان و پيشين در فضيلت هستيم .
( يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونا بِالْإِيمانِ )
ميگويند پروردگارا بيامرز ما را و برادران ما را كه در ايمان از ما پيشى و سبقت گرفتهاند ، يعنى دعا ميكنند و استغفار ميكنند براى خودشان و كسانى كه پيشى گرفت ايشان را به ايمان آوردن .