و از زندگى بيرون رفتيم و خاك شديم ، زنده و مبعوث خواهيم شد .
( أَ وَ آباؤُنَا الْأَوَّلُونَ )
يعنى آيا پدران ما هم كه قبل از ما مردند انگيخته شده و محشور ميگردند راستى اين خيلى دور است ، و كسى كه ( أو آباؤنا ) بفتح واو خوانده پس الف استفهام را بر ( واو ) عطف داخل كرده است
( قُلْ )
اى محمد بگو
( إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ )
براستى كسانى كه از پدران شما و غير آنان جلوتر بودند و آن كسانى كه از زمان شما متأخرند .
( لَمَجْمُوعُونَ إِلى مِيقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ )
خداوند ايشان را جمع مىكند و مبعوث مينمايد و محشور مىكند ايشان را تا وقت روز معلوم نزد او و آن روز قيامت است .
( ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ )
سپس راستى شما اى گمراهانى كه از راه حق گمراه شديد و از هدايت گذشتيد
( الْمُكَذِّبُونَ )
يعنى اى تكذيب كنندگان يكتايى و وحدانيّت خدا و اخلاص عبادت براى او و رسالت پيامبرش .
( لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ )
هر آينه از درختى كه زقوم است خواهيد خورد ، پس شكمها را از آن پر خواهيد كرد كه تفسيرش در سورهء و الصافات گذشت .
( فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ )
پس بعد از آن آب جوشان مينوشيد و چون شجر هم مؤنّث مىشود و هم مذكّر براى اين فرمود ( منها ) سپس فرمود ( عليه ) و همين طور ثمر مؤنث و مذكر مىشود .
( فَشارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ )
و هيم شتريست كه به او بيمارى هيام كه تشنگى سخت است رسيده ، پس پيوسته آب مىخورد تا تركيده و ميميرد ( از ابن عبّاس و عكرمه و قتاده ) .
ضحاك و ابن عيينه گويند : آن زمين ريگستانيست كه به آب سير نمىشود