« بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا »
بدان جهت است كه خداوند دوستدار مؤمنان است و آنان را يارى كرده از آنان دفاع مىفرمايد « 1 » .
« وَ أَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى لَهُمْ »
و كافران دوستدارى ندارند كه بتواند آنان را يارى كند ، و كسى نيست كه در دنيا و آخرت از آنان يارى نمايد ، آن گاه خداوند حال هر دو فرقه را يادآورى فرموده و سپس مىفرمايد :
« إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ »
يعنى : خداوند مؤمنين و نيكوكاران را وارد بهشتهايى مىكند كه از زير درختان آن و بناهايش نهرهاى آب روان است .
« وَ الَّذِينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَ يَأْكُلُونَ كَما تَأْكُلُ الْأَنْعامُ »
يعنى : روش كافران بسان چهارپايان است كه لذّات دنيا و شهوترانىهاى آن را ترجيح مىدهند ، و از عبرتها روىگردان شدهاند ، براى سير شدن مىخورند و براى عيّاشى شهوترانى مىكنند .
« وَ النَّارُ مَثْوىً لَهُمْ »
يعنى : آتش جايگاه آنان است كه در آن اقامت خواهند داشت ، آن گاه خداوند آنان را ترسانيده و تهديد نموده مىفرمايد :
« وَ كَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ هِيَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْيَتِكَ »
يعنى : اى محمّد بسيار قريه بوده است كه از قريهء تو يعنى مكه قوىتر و شديدتر بوده است .
« الَّتِي أَخْرَجَتْكَ »
يعنى : كه اهل آن قريه تو را بيرون كردند ، يعنى :
بسيار مردانى بودهاند كه از مردم مكه نيرومندتر بودهاند و لذا مىگويد :
« أَهْلَكْناهُمْ »
كه اينجا ضمير را به مردم برگردانده است به نقل ابن عبّاس .
« فَلا ناصِرَ لَهُمْ »
ياورى ندارند كه از آنان حمايت كند و نگذارد ما ايشان
هامش
( 1 ) - شواهد التنزيل ج 2 ص 174 ( از سعيد بن جبير منظور اين آيه على و حمزه و فاطمه و حسن و حسين عليهم السلام است .