را هلاك كنيم ، يعنى : اگر ما بخواهيم اينان را هلاك كنيم چه كسى هست كه آنان را در امان قرار دهد ؟ سپس خداوند به منظور توبيخ و توهين كافران و منافقين مىفرمايد :
« أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ »
يعنى : آيا كسى كه در دين خود يقين دارد ، و در اعتقادش به يكتاپرستى و أحكام دين داراى برهانى روشن است .
« كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ »
يعنى : شيطان گناهانش را برايش زينت داده ، و او را گمراه ساخته است .
« وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ »
و از خواستههاى نفسانى خود پيروى نمودند ، و اين صفت مربوط به كسانى است كه مشركين هستند و از ابن زيد نقل شده است كه اينان منافقين مىباشند كه داراى اين وصف هستند .
و از حضرت باقر ( ع ) هم روايت شده است كه منظور از اينان منافقين هستند « 1 » .
آن گاه به توصيف بهشتهايى كه به مؤمنين وعدهء آن را دادهاند پرداخته مىفرمايد :
« مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ »
تفسير آن در سورهء رعد گذشت .
« فِيها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَيْرِ آسِنٍ »
يعنى : آبهاى بهشت بخاطر زياد ماندن مانند آبهاى دنيا تغيير پيدا نمىكند .
« وَ أَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ »
كه نه ترش است و نه زبانگز ، و هم - چنين ديگر عوارضى كه در دنيا به شيرها مىرسد .
« وَ أَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ »
يعنى : نهرها از خمرى كه لذيذ است و
هامش
( 1 ) تفسير ابن عبّاس صفحهء 316 مىگويد : منظور ازكَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِأبو جهل است .