كه اصلا استحقاق وارد شدن به جهنّم را ندارند ، و اصلا وارد جهنّم نميشوند « 1 » يا اينكه آيه مخصوص آنها است كه استحقاق جهنّم را داشتهاند ولى از باب تفضّل عفو شدهاند ، و اصلا داخل جهنّم نشدهاند ، و نيز جايز است كه بگوئيم منظور از
« وَ وَقاهُمْ عَذابَ الْجَحِيمِ »
يعنى : آنان را از اينكه هميشه در جهنّم بمانند حفظ كرده است ، يا منظور آن باشد از اينكه آنان را بسبك كفّار عذاب كند حفظ نموده است .
( فَضْلًا مِنْ رَبِّكَ )
يعنى : خداوند اين نعمتها را از راه تفضّل و زياده بخشى به آنان عطا فرموده است ، زيرا خداوند آنان را آفريده ، و بر آنان نعمت فرموده ، و عقل را بر آنان مسلّط ساخته ، و آنان را مكلّف ساخته است و براى آنان آياتى كه دلالت بر وحدانيتش و نيكى عبادتها دارد بيان فرموده است و بدينوسيله استحقاق نعمتهاى عظيم يافتهاند ، زيرا سبب استحقاق نعمتها عبارتست از تكليف و اطاعت و اين نعمت بخششى از طرف پروردگار فضل است .
( ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ )
يعنى : اين معنى دست يافتن بخواستهء بزرگى است .
( فَإِنَّما يَسَّرْناهُ بِلِسانِكَ )
يعنى : قرآن را بر زبانت آسان نموديم ، بنا
هامش
( 1 ) به نظر مترجم جواب اين اشكال آنست كه اثبات شىء نفى ما عدا نميكند « وقيهم عذاب الحميم » يعنى خداوند متّقين را از عذاب جهنّم حفظ مىكند منافات ندارد كه بعضى گناهكاران هم پس از مدّتى از عذاب آتش نجات يابند ، و نيز طبق صريح آيهء شريفهء( وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها )همگى وارد جهنم خواهند شد و سپس كسانى نجات خواهند يافت( ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ . . . )بنا بر اين جواب مرحوم طبرسى خالى از اشكال نيست .