( إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ )
يعنى : گناه و عذاب مربوط به كسانى است كه ابتداء و بنا حق نسبت بمردم ستم ميكنند .
( وَ يَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ )
اليم يعنى درد آور .
( وَ لَمَنْ صَبَرَ وَ غَفَرَ إِنَّ ذلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ )
يعنى : كسى كه در راه خدا تحمل مشقت كند و طرف خود را ببخشد و انتقام نگيرد اين صبر و گذشت از امورى ثابت است كه خداوند بدان فرمان داده و آن را نسخ نفرموده است .
و بعضى گفتهاند :
« عَزْمِ الْأُمُورِ »
عبارت است از گرفتن عالىترين امر در مورد رسيدن به ثواب و پاداش الهى .
( وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ )
يعنى : هر كس خداوند او را از رحمت خود و بهشتش دور سازد ، بجز از خدا ياورى نخواهد داشت ، و بعضى گفتهاند : يعنى هر كس را خداوند بسزاى انكار و عنادش عذاب كند ، پشتيبانى نخواهد داشت كه در كارش دخالت كند و عذاب الهى را از او دفع نمايد .
( وَ تَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ )
يعنى : اى محمد ! خواهى ديد
هامش
( در تفسير برهان جلد 4 صفحهء 129 روايتى در تأويل اين آيه وارد شده است كه حضرت باقر ( ع ) آيه را چنين ميخواندند :
« و ترى الظالمين آل محمد حقّهم لما رأوا العذاب » ( و على هو العذاب )
يعنى : هنگامى كه ستم كنندگان نسبت بحقوق آل محمد ( ع ) روز قيامت على ( ع ) را كه براى آنان موجب عذاب است مىبينند ميگويند آيا راهى براى بازگشت هست ؟ آرى على ( ع ) عذاب آنان است زيرا كه او قسيم نار و جنت است » .