ستمگران هنگامى كه عذاب الهى را مشاهده نمودند . ( يَقُولُونَ هَلْ إِلى مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ ؟ ) ميگويند : آيا راه بازگشتى به دنيا هست و آرزوى بازگشت به دنيا دارند . ( وَ تَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها ) و آنان را مىبينى كه پيش از ورود به جهنم آنان را بر جهنم عرضه ميدارند . ( خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ ) آنان را مىبينى كه در حال عرضه شدن بر آتش آرام و فروتن بوده ، از ذلتى كه دارند زير چشمى با ترس و لرز و دزدكى به جهنم مىنگرند ، و اين معنى از حسن و قتاده نقل شده است . و ابن عباس و مجاهد گويند : « طرف خفى » يعنى : زير چشمى با ذلت نگرند . و بعضى ديگر گفتهاند : با چشمى نيمه باز به دوزخ نگرند « 1 » . ( وَ قالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ ) يعنى : هنگامى كه روز قيامت مؤمنين مشاهده نمودند چه عذاب دردناكى بر ستمگران نازل مىشود ، و آنان را از حور العين و نعمتهاى بهشتى بهرهاى نخواهد بود گويند براستى كه زيانكار اين گروهند كه خويشتن را تباه ساختند و از استفاده از نعمتهاى بهشتى محروم شدند ، و زن و فرزند و خويشاوندان را نيز از دست دادند و از آنان هم فايدهاى نمىبينند . ( أَلا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذابٍ مُقِيمٍ ) خداوند ميفرمايد : به هوش باشيد كه ستمگران در عذابى دائمى و زوال ناپذير خواهند بود .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢٢ — صفحة 162
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص١٦٢
هامش
( 1 ) در نسخهء خطى اضافه دارد كه بخاطر ترس از جهنم با چشمى نيمه باز بدان نگرند .