اول در اثر پيروى كردن از هواى نفس و داخل شدن شبهه است كه موجب پوشيده شدن حجت شده و از ميان رفتن ارزش آن پيش انسان مىباشد . دوم به جهت تقليد كردن است از آن كه دقت و نظر در امور را ترك كند . سوم بخاطر سابقه داشتن اعتقاد فاسد ناشى از اشتباه مىباشد كه مانع از تجديد نظر بر اساس فكر و علم است . سپس خداوند آنان را متنبه ساخته و فرمود : أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ ( آيا سير نكردند در زمين ) كه در جنبهها و مناطق آن گذر كنند . فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ ( پس بنگريد چگونه بود سرانجام آنان كه بودند پيش از ايشان ، بودند بيشتر از ايشان ) از نظر عدد . وَ أَشَدَّ قُوَّةً ( و شديدتر از نظر قوه ) يعنى از نظر نيرو عظيمتر و بزرگتر بودند . وَ آثاراً فِي الْأَرْضِ ( و از نظر آثار در زمين ) كه داراى بناهاى عظيم و كاخهاى باشكوهى بودند . « مجاهد » گفته : روى بزرگى هيكل و بدنشان چون روى زمين راه مىرفتند آثارى از خود به جاى مىگذاشتند . اين گروه چون معصيت خدا را كرده و به او كافر شدند و رسولان او را تكذيب كردند ، خداوند نيز ايشان را هلاك كرده و در مقابل عذاب مستأصل كرد . فَما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ ( پس بىنياز نكرد از ايشان آنچه كه بودند كسب مىكردند ) يعنى آنچه كه كسب كردند از بناها و اموال ، بىنياز نكرد از ايشان چيزى از عذاب را . برخى گفتهاند : مقصود از اين كلام ( فما اغنى ) به معنى ( چه چيز ) است كه به اين صورت مىشود : ( چه چيز از كسب آنان بىنياز كرد ايشان را )
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢١ — صفحة 312
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٣١٢