وَ السَّلاسِلُ يُسْحَبُونَ فِي الْحَمِيمِ
( و زنجيرها ، كشيده شوند در آب سوزان ) يعنى كشيده شوند در آب گرمى كه به انتهاى حرارت رسيده است .
ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ
( سپس در آتش افكنده شوند ) « مجاهد » گويد : يعنى آنان هيزم و آتشگيرهء آتش شوند كه آتش به آنان افروخته گردد .
ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ
( سپس گفته شود بر ايشان ) يعنى به كافران هنگام داخل شدن به آتش از راه سرزنش گفته مىشود :
أَيْنَ ما كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ
( كجاست آنكه بوديد شرك مىورزيديد به غير از خداوند ) يعنى كجاست آنچه گمان مىكرديد سود و زيان دهد از بتهايى كه عبادت مىكرديد .
قالُوا ضَلُّوا عَنَّا
( گويند گم شدند از ما ) يعنى نابود و هلاك شدند و ما نمىتوانيم آنها را ببينيم ، سپس دنبالهء سخن را ادامه داده و مىگويند :
بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً
( بلكه نبوديم بخوانيم از پيش چيزى را ) و اينك به نظرهاى مختلف در اين آيه توجه كنيد :
1 - « جبائى » گويد : ما چيزى را نخوانديم كه سزاوار عبادت باشد و از عبادت آن بهرهمند شويم .
2 - نبوديم چيزى را بخوانيم كه سود يا زيان دهد و شنوا و بينا باشد .
3 - « ابو مسلم » گويد : جملهء فوق تأييد مىشود به اينكه : ما به چيزى كه رفع بىنيازى نكند و سودى ندهد مىگوئيم : ( اين چيزى نيست ) زيرا اين كه كافران مىگويند :
( ضَلُّوا عَنَّا
گم شدند از ما ) اعتراف است كه ايشان بتها را عبادت مىكردند و با جملهء فوق مىخواهند ترك قبيح از خود بكنند .
4 - برخى گفتهاند : ضايع شد عبادتهايى كه براى بتها مىكرديم ، پس ما با عبادت كردن آنها چيزى را انجام نداديم ، چنان كه شخص پشيمان و با حسرت مىگويد : من چيزى را انجام ندادم .