فارسى » .
أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَيْهِ كَلِمَةُ الْعَذابِ أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِي النَّارِ
( آيا پس آن كه كلمهء عذاب برايش حق شد ، آيا تو هستى كه نجات دهى آن را كه در آتش است ) در تقدير اين آيه اختلاف شده كه به برخى از نظريهها اشاره مىكنيم :
1 - « زجاج » گويد : تقدير چنين است ( أ فمن وجب عليه وعيد اللَّه بالعقاب أ فأنت تخلصه من النار - آيا آن كه برايش وعدهء خدا به عذاب واجب شده است تو مىتوانى او را از آتش خلاص كنى ؟ ) كه به جاى ضميرى كه به مبتدا رجوع كند به كلمهء
( مَنْ فِي النَّارِ )
اكتفاء شده است . و اين سخن را « اخفش » نيز گفته است .
2 - تقدير چنين باشد : ( ا فأنت تنقد من فى النار منهم - آيا تو نجات مىدهى آن كه از ايشان در آتش است ) و اين كه دو بار كلمهء استفهام به كار رفته براى تأكيد است كه تنبيه بر معنى باشد .
3 - « انبارى » گويد : در كلمهء
( كَلِمَةُ الْعَذابِ )
وقف شده و تقدير چنين است ( كمن وجبت له الجنة ) و سپس آغاز كرده و مىگويد :
( أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ )
و مراد از كلمهء عذاب عبارت است از قول خداوند كه مىگويد : ( هر آينه پر مىكنم دوزخ را تو و از آن چه از تو پيروى كند ) و اين گفتار براى خاموش كردن حرص پيامبر براى اسلام كافران است و مقصود اين است كه : اى محمد ( ص ) تو نمى - توانى اسلام را در دل كافران وارد كنى چه بخواهند و يا نخواهند ، پس گناهى بر تو نيست اگر آنان ايمان نياورند كه تقصير از خودشان مىباشد ، و شبيه همين ، قول خداوند است كه مىگويد : ( لعلك باخع نفسك على آثارهم ) ، « شايد تو جان خود را ببازى در پى ايشان - كهف - 6 » .
و اكنون خداوند به بيان آن چه براى مؤمنان آماده كرده مىپردازد مانند بيان آن چه براى كافران آماده كرده است و مىگويد :
لكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ
( و ليكن آنان كه پرهيز كردند پروردگارشان