امام عليه السلام در اين مبارزات تنها نبود بلكه گروهى از نخبگان امّت و برگزيدگان و دانشمندان و فرزانگان و رهبران فداكار كه پيروان اهل بيت بودند ، وى را همراهى مىكردند .
پيش از اين خوانديم كه ائمه چگونه و با چه شيوهاى امّت را رهبرى مىكردند . « 1 »
امّا در اينجا سزاوار است اندكى در بارهء حادثهاى كه براى مؤرخان اين پرسش را ايجاد كرده است و به نظر ما نقطه درخشانى در زندگى امام رضا و نقطه عطفى در حركت شيعه به شمار مىآيد ، سخن بگوييم . پرسش اين است :
چرا آنحضرت ولايتعهدى مأمون را پذيرفت ؟
پيش از هر چيز بايد اين پرسش را نيز مطرح كنيم كه :
چه عواملى خليفه عبّاسى را واداشت تا چنين گام بزرگ و جسورانهاى بردارد ؟ !
مأمون در انديشهء تقرّب به امام
آيا مأمون كه از مادرى پارسى زاده و در دامان هواخواهان بيت علوى پرورده شده بود و از تاريخ اسلام آگاهيهاى بسيار داشت و در علم كلام چيرگى حاصل كرده بود ، يك شيعى تمام عيار بود ؟ آيا انتخاب امام رضا از سوى او به ولايتعهدى ، ابتدا با انگيزهاى سالم صورت پذيرفت و بعداً وى از تصميم خود منصرف شد و آنحضرت را با زهر مسموم كرد ، زيرا چنان كه پدرش هارون روزى به وى گفته بود ، سلطنت عقيم است و اگر روزى ( امام ) على بن موسى الرضا با وى به منازعه بر مىخواست حكومت را از او مىگرفت ؟
هامش
( 1 ) - در كتاب « التاريخ الاسلامى . . دروس و عبر » در اين باره سخن گفتهايم .