زودرس هارون در خراسان ، پيش از آنكه اوضاع كشور سروسامان يابد ، زودتر از انتظار آتش فتنه را برافروخت . همراهى نمودن و نزديك بودن مأمون با پدرش كه به اشارهء فضل بن سهل تحقيق مىيافت نقش بارزى در فتنهء ياد شده داشت .
امين ، چه بسا به اشارهء برخى از فرماندهان عبّاسى خود فوراً مأمون را خلع و پسرش را به عنوان وليعهد تعيين كرد . طبيعى بود كه اين عزل و نصب از سوى مأمون ، مردود شمرده شود . خوددارى مأمون ، امين را واداشت كه برخى از فرماندهان خود را براى دستگيرى مأمون روانهسازد تا وى را دستبسته به محضرش آورند .
برخى از سران سپاه مأمون ، بويژه ايرانيان ، مأمون را به سرپيچى از امين تشويق مىكردند . مأمون نيز سخنان آنان را پذيرفت و در نتيجه ميان دو برادر جنگى درگرفت كه سرانجام به خلع امين از مقام خلافت و به قدرت رسيدن مأمون انجاميد .
اين جنگ ، نخستين نبرد ميان عبّاسيّان بود كه از بدترين جنگهاى داخلى مسلمانان به شمار مىآيد . اين جنگ اعتماد مردم را به نظام سياسى حاكم بر آنها متزلزل كرد و مخالفان را بر انقلاب و شورش عليه اين نظام تشويق كرد . در همين برهه است كه مىبينيم در گوشهاى از كشور مردم انقلاب كرده و حاكم را خلع مىكنند و با يكى از علويّان دست بيعت مىدهند .
مهمترين و بزرگترين اين انقلابها جنبش ابو السرايا در كوفه بود كه از سوى كسى به نام السرى بن منصور رهبرى مىشد . وى پرچم زعامت را براى يكى از فرزندان امام حسن مجتبى به نام محمّد بن ابراهيم بن اسماعيل به اهتزاز در آورده بود .
اين انقلاب فراگير شد و شعاع آن تا كوفه و واسط و بصره و حجاز و يمن امتداد يافت . سپاهيان بنى عبّاس به رويارويى با اين انقلاب پرداختند . نبردهاى
هدايتگران راه نور ، زندگينامه چهارده معصوم (ع) (فارسى) — صفحة 741
مساهمون: شريعت
ص٧٤١