و افكار و انديشههاى باطل را رد مىكنيم ، بايد دريابيم كه فلسفهء اسلامى پس از گذشت يك قرن كامل از انقضاى مدرسهء امام صادق عليه السلام بود كه توانست صاحب ركن و ستونى براى خود شود . اينجا بود كه مسلمانان توانستند مكتبى اصيل و با ويژگيهايى خاصّ خود در ميان مكاتب فلسفى جهان به وجود آورند .
با وجود اين مىبينيم اين نظرياتى كه در احاديث منقول از امام صادق عليه السلام به وفور يافت مىشود از اصالت و ويژگى كاملى بر خوردار است در حالى كه نظريات ديگر همچون خس و خاشاك دريا مىماند كه از هر سويى گرد مىآمد بدون اينكه پاسخگوى مسائل مردم بوده و يا با آنها تناسب داشته باشد . اين نكته در مورد صورت اين نظريات بود ، امّا در مورد واقعيّت آنها بايد دانست كه اين نظريّات در ايجاد سازگارى ميان اصول دينى و پژوهشهاى فلسفى به سختى محكوم به شكست شدند بطورى كه به تأويل در متون و نصوص صريح اسلامى پناه بردند و يا آنها را تا آنجا مستقل مطرح كردند كه هرگز جزو فلسفهء اسلام محسوب نشدند .
امّا مىبينيم كه نظريات امام صادق عليه السلام همواره از ژرفاى انديشهء اسلامى و آيات قرآن و احاديث پيامبر صلى الله عليه و آله و نيز از قوانين و تعاليم اسلامى نشأت مىگيرد تا آنجا كه اين نظريات به مثابهء جزيى جدا نشدنى از كيان واحد و اصيل اسلام به شمار مىآيند . در همين حال مىتوان شاهد همساز كردن فطرت انسان و خود آگاهى او چه در معنى و چه در دليل نيز بود .
هدايتگران راه نور ، زندگينامه چهارده معصوم (ع) (فارسى) — صفحة 607
مساهمون: شريعت
ص٦٠٧