چيزى ببخشيم ، دوباره به ما باز نمىگردد . آنگاه فرزدق بخشش امام را پذيرفت و هشام را نكوهش كرد و گفت :
أَيَحْبِسُنى بَيْنَ الْمَدينَةِ وَالَّتى * إِلَيْها قُلُوبُ النَّاسِ يَهوى منيبها « 1 »
يَقْلِبُ رَأْساً لَمْ يَكُنْ رَأْسَ سَيِّدٍ * وَعَيْناً لَهُ حَوْلادءُ بَادٍ عُيُوبَها « 2 »
هشام از اين ابيات آگاهى يافت و فرزدق را آزاد ساخت امّا حقوقش را كه سالانه هزار دينار بود ، از ديوان قطع كرد . فرزدق از اين امر نزد امام سجّاد شكايت برد و آنحضرت به وى چهل هزار دينار بخشيد و به وى فرمود : اگر به بيش از اين احتياج مىداشتى حتماً به تو مىبخشيدم .
فرزدق چهل سال زندگى كرد و سپس بدرود حيات گفت . خدايش رحمت كند !
رسالهء حقوق
برخى كه در پژوهش ، از مراتب والاى ايمان برخوردارند ، مىپرسند : چگونه تلاش كنيم تا مؤمن واقعى شويم ؟ امام زين العابدين عليه السلام در پاسخ به سؤال اينان ، رسالهء حقوق را نگاشته كه در آن وظايف و مسئوليّتهاى مؤمن در قبال خداوند و مردم مشروحاً باز گفته و در يك كلام ويژگى روابط قائم بر پايههاى متوازن و عادلانه را توضيح داده است . آغاز اين رساله چنين است :
« بدان ، خدايت رحمت كند ، كه خداوند را در هر حركتى كه مىكنيم و در هر سكونى كه
هامش
( 1 ) - گمان مىبرد مرا در ميان « راه » مدينه ، وجايى كه دلهاى مردم براى بازگشت به آن عشق مىورزند ، زندانى كرده است .
( 2 ) - سرى را بر مىگرداند كه سر سرورى نيست و چشمى دارد لوچ كه عيبهاى آن نمايان شده است .