بهبودى يافت ، گفته مىشود : طبيب ، او را معالجه كرد . و آنكه مخالف بود و هلاك شد ! گفته مىشود : با سرپيچى از دستور طبيب ، بنابودى و هلاك خويش ، إقدام كرد ! .
بنابراين ؛ معنى گفتار إمام عليه السّلام كه : « خدا فرمان داد و نخواست » اين مىشود كه ؛ بندگان را بأعماليكه برايشان سودمند است - مثل طاعت و إيمان - آگاه كرد و به آنان خبر داد ، و خصوصا ؛ صدور آن أفعال را از آنان نخواست . چگونه بخواهد ! و حال آنكه ؛ اگر ميخواست و از برخى از آنان صادر نميشد ، لازمهاش مغلوبيّت و عجزش بود ! . و خداى بزرگ ! از اين گونه أوصاف ، بسى منزّه و برتر است ! - تعالى عن ذلك علوّا كبيرا ! - بلكه منحصرا ؛ هرفعلى كه إراده نمودند ، صدور فعلشانرا به [ توان و إختيارشان ] خواست .
پس ؛ هرچه خدا خواست ، شد ! .
و معنى گفتار او كه فرمود : « خواست و فرمان نداد » اين مىشود كه ؛ صدور أفعال بندگان را - هرفعلى كه إراده نمودند - بإختيار آنان خواست . و به همهء آنچه إراده نمودند دستور نداد ، بلكه ؛ از برخى از آنها ، نهيشان فرمود ، و آنها را بزيانش آگاه نمود ! [ مانند : كفر و عصيان ! ]
پس ؛ معنى گفتار او كه فرمود : « بإبليس ، فرمان داد كه بآدم سجده كند » چنين است :
به او إعلام كرد كه ؛ سجده بآدم برايش سودمند است و سجده نكردنش مضرّ ! . و خواست كه سجده نكند .
يعنى ؛ خصوصا سجدهء او را نخواست . و اگر مخصوصا سجدهء او را ميخواست ، سجده ميكرد ! [ زيرا ؛ عجز او ، و چيره شدن ابليس بر او ، محال است ! ] بلكه منحصرا ؛ صدور هريك از [ سجده و ترك آن ] را خواست - ترك آن ، يعنى : سجده نكردن بإراده و إختيار او - و زمانيكه إبليس ، سجده نكرد [ يعنى : بإرادهء خويش سجده نكرد ] حقتعالى ! بخاطر آن ، سجده نكردنش را خواست . و چون ؛ سجده نكردن ، به [ خواست ] إبليس و إرادهء مؤثّرش تحقّق مييابد ! - و آن ، جزء أخير علّت تامّه است - بنابراين ؛ إبليس ، مستحقّ سرزنش و عقاب است ! و فعل قبيح ، از او صادر است نه از خداى تعالى ! .
و سخن در [ نهى آدم از خوردن درخت ] نيز ، همينطور است .
* * * اين ، منتهى سعى و تلاشم بود ، كه در گردآورى أحاديث و گفتار متناسب با مباحث كتاب ، انجام گرفت . و از آستان قدس إلهى ! مسألت دارم كه ؛ ثوابش را بروح استاد و مربّى ما ، پدر بزرگوارم - أمينى - نثار فرمايد .
روحش شاد و تربتش پاك باد ! كه خدا ، شنوا و إجابتكنندهء دعا است ! .
رضا أمينى نجفى
* اين ترجمه ، بتوفيق پروردگار متعال ! - در ظلّ عنايت حضرت ولىّ عصر أرواحنا فداه - ظهر پنجشنبه ، بيست و پنجم شوّال يكهزار و سيصد و نود و هشت هجرى ( روز وفات مولا و سرور ما ، إمام صادق عليه السّلام ) پايان يافت . و للّه الحمد .
قدرت اللّه حسينى شاهمرادى
تفسير فاتحة الكتاب ( فارسى ) — صفحة 185
مساهمون: الشيخ عبد الحسين الأميني (العلامة الأميني)
ص١٨٥