[ رحمن ] ، همان كسى است كه ؛ به روزى بندگانش شديدا متمايل است ! .
فرمود : و از رحمت او است ! كه چون ؛ نيروى بلند شدن و غذا خوردن از كودك ، گرفته است ! بجاى آن ، تاب و توان بمادرش داد ! و او را بكودك ( خويش ) دلسوز و مهربان آفريد ! تا بتربيت و پرستاريش قيام كند . و چنانچه ؛ ( دست روزگار ) ، مادرى از مادران را سنگدل و بىعاطفه پروريد ! تربيت و پرستارى طفل ( عاجز ) را بديگر مؤمنين ، واجب گردانيد .
و از آنجا كه ؛ نيروى تربيت و قيام بمصالح فرزند ، از ( شالودهء وجود ) برخى از حيوانات ، گرفته شده ، آن تاب و توان را در أولاد و فرزندشان جايگزين نمود ! كه در زادروزش به پا خيزد ! و بدنبال روزى مقدّرش به راه افتد ! .
إمام عليه السّلام فرمود : و تفسير
[ الرَّحْمنِ ] ،
اينست :
[ الرَّحْمنِ ]
كه قول خدا است ، مشتقّ از رحم است « 1 » . شنيدم رسولخدا صلّى اللّه عليه و آله ميفرمايد :
خداى عزّ و جلّ ! فرمود :
من ، [ رحمن ] ام ، و آن ، [ رحم ] است . برايش إسمى از إسمم مشتق نمودم ، كسى كه با آن ، رابطه برقرار كرد ، ( من ) با او ، رابطه برقرار كردم ! و كسى كه از او جدا شد ، از او جدا شدم ! .
آنگاه ؛ على عليه السّلام فرمود : آيا ميدانى اين [ رحم ] چيست ؟ - كه هركه با آن ، رابطه برقرار نمود ، ( خداى ) رحمن ، با او ، رابطه برقرار نمود ! و هركه از آن ، بريد ! ( خداى ) رحمن ، از او بريد ! ؟ -
گفته شد : يا أمير المؤمنين ! هرقومى را به اين وادار نمود كه ؛ خويشان و أقوامشانرا إكرام و إحترام كنند ! و صلهء رحم بجاى آورند !
به آنها فرمود : آيا ؛ بر اين واميدارد كه ؛ با أرحام كافرشان صلهء رحم كنند ! ؟ و كسى را بعظمت شناسند كه خدا ، كوچكش شمرده ! ؟ و حال آنكه ؛ إحتقار و كوچك شمردن كفّار را بر او واجب كرده است ! ؟ .
گفتند : نه ، ولى ؛ آنها را به صلهء أرحام مؤمنشان وادار نموده است .
افزود ، كه ؛ أمير المؤمنين عليه السّلام فرمود : آيا ؛ براى إتّصالشان به پدر و مادر خويش ، حقوق أرحام و خويشانشان را واجب ساخت ؟
( مخاطب ، إظهار نمود : ) گفتم : آرى ، اى برادر رسولخدا .
فرمود : در اين صورت ، آنها - فقط - حقوق پدران و مادران را دربارهء آنان ، برآورده ميسازند ! .
گفتم : آرى ! اى برادر رسولخدا .
فرمود : پدر و مادرشان - فقط - آنها را در دنيا ، غذا ميدهند و از ناملايمات و مصائبش نگه ميدارند ! و آن ، نعمتى است نابودشونده ! و ناملايمى است كه از بين ميرود ! در صورتى كه ؛ رسول پروردگارشان ، بنعمت دائمى - كه از بين نرود - سوقشان داد ! و از ناملايمى نگهدارشان بود كه أبدى است و فناناپذير ! .
پس ؛ كداميك از اين دو نعمت ، عظيمتر است ؟
گفتم : نعمت رسولخدا صلّى اللّه عليه و آله ، أجلّ و أعظم و بزرگتر است !
فرمود : پس چگونه جايز باشد كه ؛ بر أداى حقّ كسى وادار نمايد كه ؛ خدا ، حقّش را كوچك شمرده ! و
هامش
( 1 ) - يا مشتقّ از رحمة است .