است و خدا آن را محترم قرار داده براى هيچ كس پيش از من جنگ كردن حلال نبوده و براى من نيز حلال نمىباشد مگر يك ساعت از روز و تا روز قيامت جنگ كردن در آن حرام است ، گياه نازك حرم كنده و درخت آن بريده نشود و شكار آن را رم ندهند و زمين ماندهء آن حلال نيست مگر براى صاحبش و بزرگان قريش وارد كعبه شدند و گمان مىكردند كه شمشير از آنها برداشته نخواهد شد پس حضرت خطاب به آنان فرمود : بدانيد شما براى پيامبر همسايگان بدى بوديد او را تكذيب كرده و آواره نموديد و به اين هم راضى نشديد تا به شهرهاى من ( مدينه ) لشكر كشيديد و با من جنگيديد .
اى اهل مكّه معتقديد من با شما چه خواهم كرد ؟ گفتند : گمان خير داريم ، برادرى هستى بزرگوار و پسر برادرى هستى بزرگوار ، پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمود : برويد شما آزاد شدگانيد . پس پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله آنها را آزاد كرد در حالى كه خداوند او را بدون خونريزى بر آنان مسلّط ساخت و مكّه ( فيء ) پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله بود ، از اين رو آنان را آزاد شدگان ناميد آن گاه قريش بر اسلام با او بيعت كردند .
وَ رَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ
؛ و مردم را ببينى كه داخل در ملت اسلام مىشوند .
أَفْواجاً
؛ گروههاى بسيار ، يك قبيله همگى داخل در دين اسلام مىشدند پس از آن كه يكى يكى و دو تا دو تا وارد مىشدند .
از جابر بن عبد اللَّه انصارى نقل شده كه روزى مىگريست از او راجع به گريهاش سؤال شد ، گفت : شنيدم كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله مىفرمود : مردم گروه گروه در دين خدا وارد شدند و به زودى گروه گروه از دين خارج خواهند شد ، بعضى گفتهاند : مقصود از مردم اهل يمن هستند . هنگامى كه اين سوره نازل شد پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله گفت : اللَّه اكبر فتح و نصرت خدا فرا رسيد و اهل يمن آمدند گروهى كه دلهايشان نرم است ، ايمان ، ايمان يمانى ، و فقه و فهم يمانى و حكمت يمانى است و فرمود : نفس پروردگارتان