را از سوى يمن ادراك مىكنم .
حسن [ بصرى ] گويد : چون رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله مكّه را فتح كرد بعضى از عربها به بعضى روى آورده و گفتند : در صورتى هم كه محمّد صلّى اللَّه عليه و آله بر اهل مكّه پيروز شود اهل حرم مجازات نمىشوند ، چون پيش از اين خداوند آنها را از اصحاب فيل و هر كه قصد سوء نسبت به آنها كرده در امان داشته است پس بدون جنگ گروه گروه وارد اسلام مىشدند .
يَدْخُلُونَ
؛ محلا منصوب است بنا بر اين كه حال از « رأيت » است هر گاه به معناى « ابصرت » يا « عرفت » باشد و اگر به معناى « علمت » باشد محلّا منصوب و مفعول دوم « رأيت » است .
فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ
؛ پس بگو : سبحان اللَّه در حالى كه خدا را حمد و سپاس مىگويى يعنى در مقابل اين كه خداى متعال كارى را كه به قلب هيچ كس خطور نمىكرد ( فتح مكّه ) را برايت ممكن ساخت به شگفت آى ، يا اين كه خدا را ياد كن در حالى كه تسبيح مىگويى و حمد مىكنى و بر عبادت و ستايش حق مىافزايى .
وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كانَ تَوَّاباً
؛ دستور به استغفار همراه با تسبيح امر به چيزى را كامل مىكند كه كار دين بر آن استوار است و آن جمع كردن ميان بندگى و حفظ خود از گناه است ، تا امر آن حضرت به استغفار با توجّه به معصوم بودنش لطفى نسبت به امّتش باشد و استغفار از نشانههاى تواضع در برابر خدا و شكستن نفس است و اين خود عبادتى است .
از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله روايت است كه من در شبانه روز صد بار از خدا مغفرت مىطلبم « 1 » .
روايت شده كه چون رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله اين سوره را بر اصحاب خود قرائت كرد آنان به يكديگر مژده دادند ولى عبّاس ( عموى پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله ) گريست . پيامبر فرمود : اى
هامش
( 1 ) - و
عنه صلّى اللَّه عليه و آله : انّى لاستغفر اللَّه فى اليوم و اللّيلة مائة مرّة .