دارد و آگاه و نهان بين است چگونه ممكن است به نهان و آشكار و آنچه در سينهها پنهان مىدارند آگاه نباشد ؟
ممكن است « من خلق » منصوب باشد يعنى الا يعلم مخلوقه و هذه حاله آيا خدايى كه اين حالت را دارد [ همه چيز را آفريده و به نهان و آشكار آگاه است ] به آفريدگان خود علم ندارد ؟
[ شأن نزول ]
از ابن عبّاس روايت شده كه منافقان در غياب پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله به او بد مىگفتند و جبرئيل عليه السّلام آن حضرت را از سخن منافقان خبر مىداد پس منافقان گفتند : گفتارتان را پنهان داريد تا خداى محمّد صلّى اللَّه عليه و آله نشنود از اين رو آيهء فوق نازل شد .
هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا
؛ خدايى كه زمين را براى شما رام قرار داد و مسخّر شما ساخت تا در آن تصرّف كنيد و بر روى آن راه برويد .
فَامْشُوا فِي مَناكِبِها
؛ راه رفتن در مناكب [ شانهها ] مثلى براى رام كردن بسيار و از حدّ گذشتن در آن است ؛ زيرا شانههاى شتر محلّى است كه به سواره دشوار است آن را زير گام خود بگذارد بعضى گفتهاند : منظور از مناكب ، كوههاست يعنى خداوند رفتن بر روى كوهها را بر شما آسان فرمود ، بعضى گويند : منظور اطراف كوههاست .
وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ
؛ حشر شما در پيشگاه خداست و از شما مىپرسد كه آيا نعمتهايى كه به شما داده سپاسگزارى كردهايد يا نه ؟
أَ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّماءِ
؛ آن گاه خداوند سبحان گنهكاران را تهديد كرده و فرموده است .
ءامنتم ؛ در اين آيه دو قول است :
1 - منظور ملكوت خدا در آسمان است چرا كه ملكوت محلّ سكونت فرشتگان خداست و اوامر و مقدّرات خدا از آسمان فرود مىآيد .
2 - مشركان معتقد به تشبيه بودند و فكر مىكردند خدا در آسمان است [ و محلّى