اين دليل من بعد موسى ، گفتند كه پيش از آن يهودى بودند .
أَجِيبُوا داعِيَ اللَّهِ
؛ دعوت دعوت كنندهء خدا [ حضرت محمد صلّى اللَّه عليه و آله ] را اجابت كنيد و به خدا ايمان بياوريد و ضمير « به » در آمنوا به ، به خدا بر مىگردد . پس جنّها به محضر پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله آمده و ايمان آوردند و پيامبر احكام اسلام را به آنها آموخت و خداى سبحان سورهء جنّ را نازل فرمود ، آنها در هر زمان خدمت پيامبر مشرف مىشدند و اين خود دلالت دارد كه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله بر جنّ و انس مبعوث شده است .
فَلَيْسَ بِمُعْجِزٍ فِي الْأَرْضِ
؛ هيچ فرار كنندهاى از آن رهايى ندارد و هيچ سبقت گيرندهاى بر او سبقت نمىگيرد .
وَ لَيْسَ لَهُ مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءُ
؛ يعنى ياورانى ندارند كه چون عذاب الهى بر آنها نازل شود از آنها دفع كنند .
بقادر ؛ خبر « انّ » و محلّا مرفوع است و علّت اين كه در اوّلش ( با ) در آمده اين است كه نفى اوّل آيه شمول دارد و دليل بر اين است كه « انّ » و « ما » نيز در محل نفى هستند و گويى خداوند فرموده است ، آيا خدا قادر نيست ؟ مگر نمىبينى كه « بلى » ثابت مىكند كه خداى سبحان بر هر چيزى قادر است ، نه تنها بر ديدن آنها .
به قدر ؛ به قدر ، نيز قرائت شده است .
وَ لَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ
؛ عيى فلان ، وقتى مىگويند كه به آن راه نيافته باشد و وجه آن را نداند . و به همين معناست :
أَ فَعَيِينا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ
؛ « آيا ما از آفرينش نخستين عاجز مانديم كه قادر بر خلق رستاخيز نباشيم » ( ق / 15 ) .
أَ لَيْسَ هذا بِالْحَقِّ
؛ اين سخن پس از فعل مقدّرى نقل شده ظرف « يوم » را نصب داده و آن فعل [ اذكروا ] است ، يعنى اذكروا يوم يعرض .
هذا ؛ اشاره به عذاب است به دلالت اين جمله
فَذُوقُوا الْعَذابَ
؛ و آن سرزنش مشركان است كه بشارتها و بيمهاى خدا را به ريشخند گرفته بودند .
أُولُوا الْعَزْمِ
؛ صاحبان تلاش و پايدارى و صبر و گويند « من » در
« مِنَ الرُّسُلِ »
بيانيه