وَ أَدْبارَ السُّجُودِ
؛ تسبيح بعد از نمازهاست و گاه از ركوع و سجود به نماز تعبير مىكنند و گفته شده : منظور از آنها نافلههاى پس از نماز مغرب است .
وَ إِدْبارَ النُّجُومِ
؛ دو ركعت نماز پيش از نماز صبح است . روايت شده كه هر كس آن دو ركعت را پس از نماز مغرب و پيش از حرف زدن بخواند نمازش در عليّين نوشته مىشود « 1 » .
« ادبار » جمع « دبر » است و به كسر همزه نيز قرائت شده كه از ادبرت الصّلاة ، هر گاه نماز پايان يابد ، گرفته شده است و معنايش سپرى شدن سجده است چنان كه كسى بگويد ، آتيك خفوق النّجم ، هنگام پنهان شدن ستاره نزدت مىآيم .
وَ اسْتَمِعْ
؛ خبرهايى كه از حال روز قيامت به تو مىدهد گوش كن ، اين كلمه دلالت بر ترسناك بودن مخبر منه و قيامت دارد .
يَوْمَ يُنادِ
؛ منصوب است به فعلى كه
ذلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ
؛ بر آن دلالت دارد ، يعنى روزى كه ندا دهنده ندا مىدهد مردگان از قبرهايشان بيرون مىآيند .
يَوْمَ يَسْمَعُونَ
؛ بدل از
« يَوْمَ يُنادِ الْمُنادِ »
است و منادى اسرافيل است كه در صور مىدمد و فرياد مىكند اى استخوانهاى پوسيده و اعضاى از هم جدا شده و گوشتهاى از هم پاشيده خدا به شما امر مىكند كه براى فيصلهء حكم در نقطهاى نزديك صخرهء بيت المقدس كه نزديكترين نقاط زمين به آسمان است ، جمع شويد .
الصَّيْحَةَ
؛ منظور از « صيحه » دميدن دوم اسرافيل در صور است ،
بِالْحَقِّ
؛ متعلّق به « صيحه » است و مقصود از آن برانگيخته شدن و حشر مردگان براى دريافت جزاى اعمال است .
ذلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ
؛ آن روز روز بيرون شدن از قبرها به زمين موقف است .
إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي وَ نُمِيتُ
؛ ما مردم را زنده نموده و پس از زنده شدن مىميرانيم و در
هامش
( 1 ) -
روى انّ من صلّاها بعد المغرب قبل ان يتكلّم كتبت صلوته فى عليّين .