شهرهاى آن زمانها فتحهايى كردند . آيا آنها از خدا يا از مرگ ، راه گريزى دارند تا براى خود نظير آرزوهاى آنان داشته باشند .
إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى
؛ در آنچه خبر دادم تذكار و عبرتگيرى است براى كسى كه قلب گيرنده و نگهدارندهاى دارد زيرا كسى كه قلبش حقايق را نمىگيرد و در خود نگاه نمىدارد گويى قلب ندارد . از ابن عباس روايت شده مقصود از قلب در اين جا عقل است « 1 » .
أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ
؛ يا اين كه گوش فرا دهد و بشنود در حالى كه شاهد و حاضر و هوشيار باشد زيرا كسى كه ذهنش حاضر نيست مانند شخص غايب است « 2 » ، يا در حالى كه او مؤمن و شاهد صحّت آن است و اين كه وحى الهى است .
لُغُوبٍ
؛ به معناى ملال و خستگى است خداوند در اين آيه يهوديان را تكذيب كرده كه گفتند خداوند در روز شنبه پس از آفرينش جهان استراحت كرده است .
فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ
؛ بر گفتار مشركان در مورد انكار بعثت و تكذيبت صبر كن تا خدا گشايشى بدهد .
وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ
؛ تسبيح ، هم بر معناى ظاهرش و هم بر نماز حمل مىشود بنا بر اين نماز پيش از طلوع خورشيد نماز صبح و پيش از غروب نماز ظهر و عصر است .
وَ مِنَ اللَّيْلِ
؛ مقصود نماز مغرب و عشا است .
بعضى گفتهاند منظور از
« وَ مِنَ اللَّيْلِ »
نماز شب است و نماز مغرب و عشا نيز در آن داخل است .
هامش
( 1 ) - عن ابن عباس ، القلب هنا العقل .
( 2 ) - سعدى مىگويد :هرگز وجود حاضر غايب شنيدهاى * من در ميان جمع و دلم جاى ديگر استمصراع اول به صورت تتابع اضافت خوانده شود - م .