نيست ، البته خدا شنوا و بيناست . ( 28 )
تفسير :
ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
؛ مقصود از « ما فى السّماوات » خورشيد ، ماه و ستارههاست و از « ما فى الارض » حيوانها ، گياهان ، رودخانهها و جز آن است .
وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ
؛ لفظ « نعمه » نعمة نيز خوانده شده و مقصود از نعمت هر بهره و سودى است كه به قصد احسان و نيكى عطا شود و آفرينش تمام جهان از طرف خداوند نعمت است .
اما آنچه غير از حيوان و ذى روح است ، براى حيوان و ذى روح نعمت است و امّا نسبت به حيوان ، به وجود آوردن آنها به عنوان موجود زنده خود نعمت است ، زيرا اگر به عنوان موجود زنده به وجود نمىآمد بهرهمندى از آن ممكن نبود ، بنا بر اين هر چيزى كه مورد استفاده قرار گيرد و بهرهمندى از آن ممكن باشد نعمت است .
ظاهِرَةً وَ باطِنَةً
؛ مقصود از نعمتهاى ظاهرى آنهايى است كه آشكار است و با مشاهده معلوم مىشود و از باطنى نعمتهايى است كه جز با دليل و دقّت معلوم نمىشود و يا چيزهايى است كه علم به آنها براى مردم پنهان است و راهى براى دانستن آنها ندارند .
أَ وَ لَوْ كانَ الشَّيْطانُ
؛ معنا اين است كه آيا آنها از پدرانشان پيروى مىكنند و لو اين كه شيطان آن پدران را به عذاب دوزخ دعوت كند ؟ يعنى در حالى كه شيطان آنها را به سوى عذاب مىخواند [ باز هم از آنها پيروى مىكنند ] ؟
وَ مَنْ يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ
؛ كسى كه كارهايش را به خدا واگذارد و بر او توكّل كند .
فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى
؛ اين عبارت از باب تمثيل ، حال كسى را كه به خدا توكّل مىكند ، مثل زده است به حال كسى كه از جاى بلندى آويزان است و به طناب محكمى كه از گسيختن و پاره شدن ايمن است ، دست زده است .
وَ مَنْ كَفَرَ فَلا يَحْزُنْكَ كُفْرُهُ
؛ كلمهء « يحزنك » ، يحزنك نيز خوانده شده است كه