سخنگو مىكند بدين گونه كه كلام را در آنها ايجاد مىفرمايد .
وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ
؛ برخى از مفسران گويند : مقصود « از جلود » كنايه از آلت تناسلى است ( نه مطلق پوست بدن ) .
أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ
؛ مقصود از
« كُلَّ شَيْءٍ »
حيوانها هستند و منظور اين است كه اندامها در جواب صاحبان خود مىگويند سخن گفتن ما نسبت به قدرت خداوندى كه مىتواند هر حيوانى را گويا كند ، چيز شگفتى نيست ، او همان خدايى است كه بار اول شما را آفريد و نيز قادر است كه شما را - براى پاداش و جزا - دو مرتبه زنده كند و باز گرداند .
وَ ما كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ
؛ شما از ترس اين كه اعضايتان بر ضد شما گواهى مىدهند كارهاى زشت خود را پنهان نمىكرديد ، زيرا نمىدانستيد كه آنها عليه شما شهادت مىدهند ؛ ليكن شما گمان مىكرديد كه خداوند بيشتر كارهاى شما را نمىداند .
از ابن عباس روايت است كه كافران مىگفتند : خداوند آنچه را كه در باطن و نفس ماست نمىداند و تنها چيزهايى را كه ما آشكارا انجام مىدهيم ميداند .
وَ ذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ
؛ « ذلكم » در اين عبارت مبتدا و ( محلا ) مرفوع است و « ظنّكم » و « ارديكم » هر دو خبرند و ممكن است كه « ظنّكم » بدل و « ارديكم » خبر باشد .
حضرت صادق عليه السلام فرمود : خداوند نزد گمان بنده است اگر به خدا گمان نيك داشته باشد نتيجه آن خير و نيكى است و اگر گمان بد داشته باشد نتيجه آن بدى و شر است . « 1 »
هامش
( 1 ) -
انّ اللَّه عند ظنّ عبده ان خيرا فخير و ان شرا فشرّ .