بدبخت و از توفيق دور كرديم بنا بر اين دوستانى جز شيطانها براى آنها باقى نماند .
فَزَيَّنُوا لَهُمْ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ
؛ پس آن شيطانها براى آنها كارهايى را كه از پيش براى خود فرستادهاند و كارهايى كه اكنون انجام مىدهند زينت دادند يا منظور اين است كه شياطين آنچه را پيش روى آنهاست از لذتهاى دنيوى و پيروى از شهوتهاى نفسانى و آنچه را كه پشت سر ايشان است از كارهاى آخرت كه مىگفتند نه بعثى است و نه حساب و كتابى ، براى آنها زينت دادند .
وَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ
؛ مقصود از « قول » عذاب است ، ( يعنى عذاب درباره آنها مسلم شد ) « فى امم » در زمره و در جمله امتها هستيد . اين مورد همانند اين گفتار شاعر است كه مىگويد : ان تك عن احسن المروة مأفوكا ففى آخرين قد افكوا « 1 » .
مقصود اين است كه تو هم مانند ديگران و در شمار كسانى هستى كه چنين كرده اند و تو تنها فردى نيستى كه چنين مىكنى .
شاهد در عبارت « فى آخرين » است كه مقصود : فى جملة آخرين ، بوده است .
فِي أُمَمٍ
؛ اين عبارت ، به عنوان حال براى ضمير « عليهم » در محل نصب است .
إِنَّهُمْ كانُوا خاسِرِينَ
؛ اين عبارت علت استحقاق آنها را به عذاب بيان مىكند ضمير در لهم به « امم » بر مىگردد .
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا
؛ برخى از كافران به برخى ديگر گفتند .
لا تَسْمَعُوا لِهذَا الْقُرْآنِ
؛ به اين قرآنى كه محمد مىخواند گوش فرا ندهيد و آن را نشنويد .
وَ الْغَوْا فِيهِ
؛ لغى يلغى و لغو به سخنى گويند كه بيهوده باشد و فايده و نتيجهاى در بر نداشته باشد . منظور اين است كه شما هنگام قرآن خواندن محمد ، صداى خود را بلند كنيد و به سخنان تمسخر آميز و هذيان گويى بپردازيد تا خواندن قرآن را
هامش
( 1 ) - اگر تو در كارهايت از احسان برگشته باشى - در جمله مردمانى هستى كه از نيكى برگشتهاند .