نَذِيرٍ
؛ « و ما پيش از تو براى آنها رسول و نذيرى نفرستاديم » ( سبأ / 44 ) بنا بر اين عبارت
« ما أُنْذِرَ آباؤُهُمْ »
به عنوان اين كه صفت « قوما » مىباشد ، در محل نصب است .
برخى از مفسّرين عبارت
« ما أُنْذِرَ »
را براى اثبات إنذار تفسير كردهاند به اين طريق كه حرف « ما » يا مصدريه است كه در تقدير چنين ايت ؛ لتنذر قوما إنذار آبائهم ؛ تا قومى را همانند انذار پدرانشان ، انذار كنى . و يا موصوله است و نصب آن براى اين است كه مفعول دوّم مىباشد و معنا اين است كه تو آن قومى را كه پدرانشان به عذاب خدا انذار شدهاند ، بيم دهى . همانند اين كه مىفرمايد :
إِنَّا أَنْذَرْناكُمْ عَذاباً قَرِيباً
؛ « ما شما را از عذاب نزديكى بيم مىدهيم » . ( نبأ / 40 )
فَهُمْ غافِلُونَ
؛ اين عبارت بنا بر تفسير اول ، كه « ما » حرف نفى باشد ، متعلّق به فعل نفى است و در تقدير چنين است : لم ينذروا فهم غافلون ، به اين معنا كه سبب غفلت آنها انذار نشدنشان است و بنا بر تفسير دوم به عبارت إنك لمن المرسلين لتنذر متعلق است چنان كه گويى : چون فلانى غافل است تو را پيش او مىفرستم تا او را بترسانى .
لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلى أَكْثَرِهِمْ
؛ مقصود از كلمهء : « قول » در اين آيه ، سخن خداوند است كه فرموده :
لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ
؛ « قطعا جهنم را از كافران جنّ و انس پر خواهم كرد » ( هود / 119 ) يعنى اين فرمودهء خداوند دربارهء كافران ثابت و لازم شده ، زيرا آنها كسانى هستند كه از رفتارشان معلوم است كه در حال كفر خواهند مرد .
سپس خداوند تصميم آنها را بر بقاى در كفر و اين كه اساسا به حقّ توجّهى نمىكنند و بر آن گردن نمىنهند به اين حالت تشبيه كرده است كه آنها مغلولند به طورى كه به حقّ التفات نمىكنند سر خود را بلند كرده و چشم خود را بستهاند و از اين جهت كه تفكّر و بينايى ندارند آنها را مانند كسانى كه ميان دو سدّ هستند قرار