كافر را با دلى مملوّ از خشم و بىآن كه نتيجهاى از كار خود گرفته باشند باز گردانيد و خداوند در اين ميدان ، با كمكهاى غيبى ، مؤمنان را كفايت و پيروز كرد و خدا قوى و شكست ناپذير است . ( 25 )
تفسير :
لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ
؛ اين عبارت براى لفظ « لكم » بدل است و اين مورد مانند اين است كه بگويى : رجوت زيدا فضله ، كه در اصل ، رجوت فضل زيد بوده است ، يعنى من فضل زيد را اميد دارم واژهء « اسوه » ، از مادّهء ايتساء است . مانند « قدوه » كه از :
اقتداء ، است . يعنى اگر شما خواسته باشيد مىتوانيد در لحظههاى خطر و هنگام جنگ ، در پيروز شدن و بردبارى و صفات نيك ديگر ، به پيامبر اقتدا كنيد . هم چنان كه او روز جنگ « احد » چنين كرد ، آن زمان كه دندانهاى پيشين او شكست ، صورتش مجروح شد و عمويش ( حضرت حمزه ) شهيد گشت ، با اين همه خودش به شما كمك مىكرد ، پس چرا نمىخواهيد همان كارى را كه او كرد شما انجام دهيد ؟
وَ ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً
؛ اميد را با اطاعتهاى بسيار همراه كند و آن كه به پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله تأسّى و اقتدا كند كسى است كه داراى چنين صفاتى باشد .
خداوند در اين آيه :
أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ
؛ « گمان كرديد كه بدون آزمايشهايى كه پيش از شما بر گذشتگان آمد داخل بهشت مىشويد ؟ » ( بقره / 214 ) مومنان را وعده داده بود كه گرفتار بلا و آزمايش مىشوند به طورى كه متزلزل خواهند شد و به او پناه خواهند برد . بنا بر اين هنگامى كه سپاه احزاب آمدند و مسلمانان مضطرب و نگران شدند ، گفتند : اين همان بلايى است كه خدا و رسولش به ما وعده داده بودند و به پيروزى خود يقين كردند . لفظ :
هذا ، اشاره به همين بلا و آزمايش است .
وَ ما زادَهُمْ إِلَّا إِيماناً وَ تَسْلِيماً
؛ و در مسلمانان زياد نشد چيزى جز ايمانشان به خدا و تسليمشان در برابر خواست و قضاى خدا .