پيامبران پيش ، برادر آنها نفرمود جواب اين است كه حضرت شعيب از اهالى أيكه نبود . و در حديث است : كه شعيب برادر اهل مدين بود كه به عنوان رسول به سوى آنها و همچنين به سوى اهل « ايكه » فرستاده شده بود . « 1 »
وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ . . .
؛ « بخسه حقّه » يعنى حقّ او را كم كرد ، بنا بر اين معناى آيهء شريفه اين است : حقوق مردم را كم نكنيد . و اين يك مفهوم كلّى است كه تمام موارد حق را شامل مىشود و مثل اين است كه بفرمايد : حق كسى را نخوريد ، ملك كسى را غصب نكنيد ، بدون اجازهء مالك در مال او تصرّف نكنيد .
وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
؛ عبارت عثا فى الأرض - يعثو و عثى يعثى و عاث يعيث ، همه يك مفهوم دارند كه به معناى فساد در زمين است مانند راهزنى ، از بين بردن كشتزارها ، غارت اموال و مانند آن .
وَ الْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ
؛ لفظ « جبلّة » به معناى خلقت و فطرت هر چيزى است ، يعنى صاحبان فطرت چنان كه گويى : و الخلق الاوّلين .
وَ ما أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا
؛ اين كه آيهء مباركه در اين مورد با « واو » است و در مورد ثمود بدون « واو » بدين سبب است كه بفهماند پيش مردمان أيكه بشر بودن و جادو شدن هر دو با مقام رسالت منافات دارد و اگر بدون « واو » بود تنها منافات سحر شدن را با رسالت مىفهماند .
حرف « إن » در عبارت
« إِنْ نَظُنُّكَ . . . »
مخفّف از ثقيله است . ( و بنا بر اين در خبر آن لام مفتوح آمده است ) ( و اگر پرسيده شود چگونه ) لام خبر إن ميان فعل « ظنّ » و مفعول دوم آن فاصله شده است ؟ ( جواب اين است ) كه ( لام ) در خبر ( إنّ ) در اصل ميان مبتدا و خبر فاصله مىشود و چون فعل ( كان ) و فعل ( ظنّ ) از باب مبتدا و خبر هستند در آنها نيز چنين شده است . مثل اين مثالها : إن كان زيد لقائما ، ( البتّه زيد
هامش
( 1 ) - و
فى الحديث : أنّ شعيبا أخا مدين أرسل إليهم و إلى اصحاب الأيكة .