آيا از ميان تمام مردم جهان تنها شما هستيد كه عمل زشت و منكر را با مردان انجام مىدهيد ؟ يعنى اين كار ننگين و زشت فقط مخصوص شماست . كه در اين صورت « عالمين » يعنى تمام حيواناتى كه ( براى بقاى نسل ) نر و ماده با هم جفت مىشوند .
مِنْ أَزْواجِكُمْ
؛ حرف « من » بيان است براى لفظ « ما » در عبارت
« ما خَلَقَ »
« 1 » .
قَوْمٌ عادُونَ
؛ يعنى آنان كه در ظلم و ستمگرى از حدّ معمول مىگذرند .
لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ
؛ اگر از سرزنش و زشت شمردن كارهاى ما خوددارى نكنى بدون ترديد از كسانى خواهى بود كه ما آنها را از شهر بيرون و نفى بلد كردهايم .
مِنَ الْقالِينَ
؛ « قالين » جمع است و در بيان مفهوم تنفّر و دشمنى ، بهتر و رساتر از مفرد آن است كه قال مىباشد از اين رو حضرت لوط ، با اين كه يك نفر بود ، جمع را ذكر كرد و نفرمود ؛ إنّى لعملكم قال . چنان كه اگر بگويى فلانى از علماء است يعنى از جملهء دانشمندان است و در ميان آنها به دانشمندى معروف و مشهور است ، دانشمندى آن شخص را بيشتر و بهتر مىرساند تا اين كه بگويى : فلانى شخص عالمى است . و مىتوانيم بگوييم مقصود اين است كه من ( نسبت به كارهاى شما ) در نهايت و كمال دشمنى هستم . لفظ قلى يا قلى به معناى دشمنى سخت و شديد است كه در اعماق دل و جان اثر مىگذارد و مثل اين است كه آنها را مىگذارد .
مِمَّا يَعْمَلُونَ
؛ از كيفر و عقوبت كارهاى آن قوم ( مرا و خانوادهام را نجات بده )
إِلَّا عَجُوزاً فِي الْغابِرِينَ
؛ مگر پير زنى كه مقدّر شده بود از باقى ماندگان در عذاب و هلاكت باشد برخى گويند كه آن زن با كسانى كه از شهر خارج شده بودند ، به وسيلهء بارش سنگ هلاك شد .
قتاده گفته است : خداوند بر منحرفان از آسمان باران سنگ فرو فرستاد و آنان را هلاك ساخت .
هامش
( 1 ) - بعضى از مفسّران لفظ ( ما ) را به معناى عضو مخصوص زنان تفسير كردهاند ، كه در اين صورت ( من ) تبعيضى است . ترجمهء الميزان ، ج 15 ، ص 470 .