و نه آنها بايد اينقدر امتناع كنند . كفر است ، شرك است يعنى چه ؟ ! .
استفاده از حج براى تبليغ حقايق اسلام :
اما قسمت اول - كه بيان آن به تأخير افتاد - يعنى تقويت دين از طريق به كار بردن تدابير و اقداماتى براى ترويج خود دين ، براى تبليغ دين ، براى هماهنگ كردن تبليغات دينى اينجا خوب است به طور نمونه عمل شخص رسول اكرم را در حجة الوداع ذكر كنيم .
سفر حج بايد سفر تفقه باشد :
از اين نظر اين سفر بايد اولًا سفر تفقه باشد ، يعنى سفر فهم عميق دين .
برنامه هاى عميق در نماز جمعه ها و مسجدالنبى و عرفات و منى :
اين در وقتى است كه برنامه هاى تعليماتى عميق و وسيعى در نماز جمعه ها ، در غير نماز جمعه ، در مسجدالنبى و مسجدالحرام و عرفات و منى اجرا شود ، نه مثل وضع حاضر و طرز عملى كه سعوديها مىكنند . در صفحهء 514 حديث حضرت رضا را چنين نقل كرديم :
. . . مع ما فيه من التفقه و نقل اخبار الائمة فى كل صقع و ناحية كما قال الله عزوجل : فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم . .
آمادگى مسافر براى الهام گيرى ، خصوصاً مسافر حج :
اگر توجه به اين نكتهء روانى داشته باشيم كه مسافر خصوصاً چنين مسافرى حالت آمادگى عجيبى براى الهام گيرى دارد ، جزئيات به خاطرش مىماند و به ذهنش ثبت مىشود ، اهميت مطلب را درك مىكنيم .
ذكَّرهم ( الحجاج ) بايام الله :
على عليه السلام به قثم فرمود : * ( و ذكَّرهم بايام الله ) * عبرتها و نكات آموزنده تاريخ را به مردم تعليم كن . اين خود تفقه در دين است . ما در ورقه هاى تفقه در دين گفتهايم يكى از مراتب تفقه در دين شناختن هدفهاى اسلامى است .
آشنايى با مواقف و مقامات رسول اكرم در مدينه و حجاز :
زيارت پيغمبر از لواحق لاينفك حج است ، حتى واجب كفايى است كه مردم به زيارت پيغمبر اكرم بروند . در آنجاست كه با معرفى كردن مواقف و مقامات و آثار رسول اكرم بايد تاريخ اسلام را به نحو آموزنده اى به مردم تعليم كرد ، همانطور كه حضرت صادق به هشام بن الحكم فرمود :
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 530
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٣٠