شناسايى يكديگر ، تجارت و اقتصاد و آشنايى با آثار پيغمبر اكرم :
فجعل فيه الاجتماع من الشرق و الغرب ليتعارفوا و لينزع كل قوم من التجارات من بلد الى بلد . . . و ليعرف آثار رسول الله و تعرف اخباره و يذكر و لاينسى . . .
عليهذا برنامه هاى حساب شده اى ( و شايد وسيلهء فيلمها و راهنماها ) بايد براى احد و بدر و كوه حرا و غار ثور و غيره ترتيب داد .
وظيفهء ايرانيان در اين زمينه :
اين نكته بايد گفته شود كه ايرانيها در گذشته توانستهاند شايستگى خود را براى رهبرى معنوى عالم اسلام نشان بدهند .
گذشتگان ايران ، مهر ايرانى را در دل مسلمانان جهان جايگزين كردهاند :
اكنون نيز اگر اشتباه فعلى را رها كنند و به جاى بازگشت به چهارهزار سال پيش و جدا كردن خود از عالم اسلام روابط خود را با ملل مسلمان محكمتر كنند ، صد درصد به نفع ايران است زيرا زمينه بسيار خوب است . از طرفى آمادگى روحى در روشنفكران مسلمان - كه تاريخ اسلام را مملو از نام ايران و ايرانى مىبينند - احترامى از ايران و ايرانى در دل آنها ايجاد كرده است كه فوق العاده است .
مفكرين اسلامى امروز ايران :
و از طرف ديگر در حال حاضر نيز مانند گذشته مفكرين اسلامى ايران عميقتر از ساير مفكرين فكر مىكنند .
اما درسهايى كه از حج بايد ياد بگيريم يك سلسله درسهاى عملى است ، به عبارت ديگر يك برنامهء تربيتى اسلامى است .
تأثير ايمان براى حسن اجراى تربيت :
اين نكته را بايد متوجه باشيم كه تربيت اسلامى تفاوتش با ساير تربيتها يكى در اين است كه اساس همهء تربيتها را توحيد قرار داده و كار را از نيت و اخلاص شروع كرده است و همين جهت است كه اگر عمل ، خوب اجرا شود اثر چندين برابر دارد .
مسئلهء تمرين :
تمرين و عمل به طور كلى در همهء كارها مؤثر است ، چه تمرين مثبت و چه منفى ، اما آن وقت اثر قاطع دارد كه به نام خدا و براى خدا و با حضور قلب و اخلاص باشد .
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 531
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٣١