كذّابين و وضّاعين ، طبقات و انگيزه هاى آنها
از نظر ما وضّاعين در حديث و تاريخ اسلام پنج طبقه بودهاند :
1 . عامهء مردم كه تربيت اخلاقى نيرومندى نداشتهاند و مخصوصاً بعد از پيغمبر اكرم ( همچنان كه آيت الله بروجردى مىفرمودند ) نقل حديث از پيغمبر افتخارى بود . حتى در زمان آن حضرت نيز وضع حديث كردند كه هوشيارانه فرمود : * ( كثرت الكذابة علىّ ) * يا : * ( كثرت القالة علىّ ) * ( 1 ) . بعد فرمود : آنچه از من شنيديد بر قرآن عرضه بداريد . . .
2 . خصوص قوم يهود كه عنصر و فلز اين قوم كژى و ناراستى و خيانت و دروغ و جعل و تحريف است . در اسلام اسرائيليات زيادى داريم كه علما به همين نام مىشناسند .
3 . اختلافات مذهبى ، مخصوصاً تشيع و تسنن . ابن ابى الحديد در
هامش
( 1 ) همين امر سبب شد كه نوعى نقد تاريخى در اسلام به وجود آيد .